«Аз ойна , көп ойла.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ойынға, ермекке азырақ уақыт бөліп, ойлануға, іс туралы толғануға көбірек уақыт бөл. Мақал ойынды мүлде тыймайды, бірақ оның өлшемін белгілейді: ойын — демалыс, ой — өмірдің негізі. Ойланбай ойнай берген адам ақыры басқаның ойыншығына айналады, ал көп ойланған адам ойынның да орнын табады. Мағынасы кеңірек те оқылады: әзілді, жеңілтек сөзді азайтып, байыпты ойға көбірек көңіл бөл.
Образдар мен теңеулер
Мақалдың өзегі — ойна мен ойла сөздерінің дыбыстық жақындығы: бір ғана дыбыс өзгеріп, мүлде басқа әрекет шығады. Аз бен көп те қарама-қарсы жұп ретінде қатар тұр. Осылайша төрт сөзден тұратын мақал екі қарсылықты бір мезетте ұстап тұрады. Ойын мен ой — түбірлес естілетін, бірақ мағынасы алшақ ұғымдар, мақал соларды таразыға салып, қайсысы ауыр болуы тиіс екенін көрсетеді. Ақыл бұйрық райда, тікелей тыңдаушыға айтылады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Үлкендер ойынға салынған балаға, жас жігітке ақыл ретінде айтады, мұғалімдер оқушыларға да қолданады. Сарыны — жұмсақ кеңес. Мақалды бала мүлде ойнамасын деген қатаң тыйымға айналдыру дұрыс емес, ол тек өлшем туралы. Мысалы: «Демалыс аяқталды, енді аз ойна, көп ойла — емтиханға бір ай қалды».
Қолданылу жағдаяттары
— Атасы ұялы телефонға үңіліп отырған немересінің қасына отырып, аз ойна, көп ойла деп, оны бірге тоғыз құмалақ ойнауға шақырды.
— Шахмат үйірмесінің жаттықтырушысы асығыс жүріс жасай беретін балаға осы мақалды айтып, әр жүрісті ойлануды үйретті.