Айдай ажарды иттей нәпсі бүлдірді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның сыртқы көркі қанша әдемі, мінезі мен болмысы қанша тартымды болса да, нәпсіге ерік берсе, соның бәрі бұзылатынын білдіреді. Тура мағынада «айдай ажар» — нұрлы, сұлу бейне, ал «иттей нәпсі» — тойымсыз, дөрекі құмарлық. Астарлы мағынада адамды ішкі нәпсі, құмарлық, ашкөздік, арсыздық аздырады деген ескерту жатыр. Демек, сұлулықты да, абыройды да сақтайтын нәрсе — өзін-өзі тежей білу.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «айдай ажар» айдың жарығындай таза, көркем, сүйкімді бейнені аңғартады. Ал «иттей нәпсі» деген тіркес нәпсінің төмен, лас, тойымсыз, қанағатсыз қасиетін шендестіріп көрсетеді. Халық ай мен итті қарама-қарсы қойып, адамның ішкі дүниесіндегі биік пен төменді анық танытады. Яғни сыртқы әсемдік пен ішкі құлқынның тартысы суреттелген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте өзекті. Мысалы, адам жақсы қызметте болып, беделі биік тұрса да, парақорлыққа, артық құмарлыққа, жеңіл пайдаға берілсе, абыройынан айырылады. Сондықтан бұл сөз жастарды тәртіпке, ар-ұятты жоғары қоюға, нәпсіні ауыздықтауға шақырады.