Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Ескі темір біз болмас,
Ескі мата бөз болмас.
Ескі мата бөз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ескі темірден біз жасалмайды, ескі матадан сапалы бөз шықпайды. Астарлы...
Жер дауы мен жесір дауы бітпейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ел ішіндегі ең ауыр даулардың бірі — жерге талас пен жесірге қатысты дау ешқашан жеңіл ше...
Адам сөйлескенше, жылқы кісінескенше.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның бір-бірімен тіл табысуы оңай емес, алдымен танысу, аңдау, мінезін байқау керегін...
Күндестің күлі де күндес .
**Негізгі мағынасы** «Күндестің күлі де күндес» деген мақал күндес адамға қатысты астарлы ескерту айтады. Тура мағынада...
Ет тәттілігін қойса,
Мен ұрлығымды қояр едім.
Мен ұрлығымды қояр едім.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға еттің дәмі қатты ұнайды, сол сияқты ұры да өз ісін тоқтатқысы к...
Әсіре қызыл тез оңар.
**Негізгі мағынасы** «Әсіре қызыл тез оңар» деген мақалдың тура мағынасы — тым қанық, қызыл түсті бояу тез оңып кетеді....
Көп ойнаған бір жылар,
Көп осырған бір тышар.
Көп осырған бір тышар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал шамадан тыс еркелікке, орынсыз сән-салтанатқа не шектен шыққан әрекетке әуес болудың соңы...
Жақсыға қылған жақсылық
Өмірінде тозбайды.
Жаманға қылған жақсылық
Бір күнгідей болмайды.
Өмірінде тозбайды.
Жаманға қылған жақсылық
Бір күнгідей болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның жасаған ісі, әсіресе жақсылықтың кімге жасалғанына байланысты бағаланатынын айтад...
Еңбек - адамның көркі, Адам - заманның көркі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал еңбектің адамды ажарландырып, қадірін арттыратынын айтады. Тура мағынасында еңбек еткен а...
Аттан жығылғанды бөрі аңдиды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аттан жығылып қалған адамды бөрі аңдиды, яғни жолда не далада қорғансыз...
Іріген ауыздан шіріген сөз шығады.
**Негізгі мағынасы** Іріген ауыздан шіріген сөз шығады деген мақал адамның ішкі пиғылы мен мінезі қандай болса, аузынан...
Ит - опа, қатын - жапа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — иттің үйге опа, яғни пайдасы бар, ал қатыннан жапа келеді деген көне т...
Ұрының арты қуыс.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұрлықтың түбі жақсылыққа апармайтынын білдіреді. Тура мағынасында, ұры қандай іс жасаса д...
Момынның есебін қу табады ,
Қудың есебін Құдай табады.
Қудың есебін Құдай табады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам айламен, қулықпен біреуді алдаса, оның есебі бір күні ашылатынын білдіреді. Тура мағ...
Кірді сумен жуады, суды немен жуады?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — кірді сумен жуамыз, ал судың өзін немен тазартуға болады деген сұрақ....
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.