Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
790.8K
Қаралым
169
Орташа
Сұрыптау:
Байлауы жоқ шешеннен
Үндемеген есті артық.
Бәйге алмаған жүйріктен,
Белі жуан бесті артық.
Үндемеген есті артық.
Бәйге алмаған жүйріктен,
Белі жуан бесті артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің де, істің де салмағын өлшеуге шақырады. Тек көп сөйлей беретін, бірақ байламы жоқ...
Қаңтарда қалпақ киім болмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қаңтардың ең қатты аязды, суық ай екенін білдіреді. Тура мағынасында, қыстың қақаған шағы...
Асыл адам
аз сөйлеп, көп тыңдайды.
аз сөйлеп, көп тыңдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бағалы, көргені мен түйгені көп адам артық сөйлемей, көбірек тыңдайды....
Жиен ел болмас,
Желке ас болмас.
Желке ас болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жиен өз жұртына толық сіңіп, елдің тірегіндей бола алмайды; желке ет те...
Өзің диуанасың,
Кімге пір боласың?
Кімге пір боласың?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз мінезі, ісі, ақылы ретке келмей тұрып, басқаға ақыл айтып, жол көрсетуі орынсы...
Ақылсыз сұрақ беріп,
Ақылды жауап күтпе.
Ақылды жауап күтпе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал орынсыз, ойланбай қойылған сұрақтан дұрыс, терең жауап күтуге болмайтынын айтады. Яғни сұ...
Отырса опақ, тұрса сопақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырт көзге қораш, кібіртіктеп, икемсіз көрінетін адамды сипаттайды. «Отырса опақ, тұрса с...
Өнер сыры - өрнекте.
**Негізгі мағынасы** «Өнер сыры - өрнекте» деген мақал өнердің шын мәні оның сыртқы көрінісінен, жасалу тәсілінен, нақыш...
Ата - кеме, ана - дария.
**Негізгі мағынасы** Ата-ана — баланың өміріндегі ең үлкен тірек, қорған және бағыт беруші күш. «Ата — кеме» дегені: әке...
Аузы алты қарыс.
**Негізгі мағынасы** «Аузы алты қарыс» деген мақал тура мағынасында адамның аузы өте үлкен екенін білдіргендей көрінеді...
Аспандағы тырнаны ұстаймын деп
Қолыңдағы шымшығыңнан айырылма.
Қолыңдағы шымшығыңнан айырылма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды орынсыз қиялға берілмей, қолдағы бардың қадірін білуге шақырады. Тура мағынасында,...
Қарғайын десем жалғызымсың,
Қарғамайын десем жалмауызымсың.
Қарғамайын десем жалмауызымсың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал туған адамға, жақынға деген екіұдай сезімді білдіреді. Тура мағынасында айтушы бір адамды...
Адамның өзі жетпеген жерге сөзі жетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің күшін, ойдың алыстығын білдіреді. Адамның өзі бір жерге бара алмаса да, айтқан сөз...
Адамға адам жат емес.
**Негізгі мағынасы** «Адамға адам жат емес» деген мақалдың тура мағынасы — әр адам өзге адамнан бөлек, жат, сырт емес. А...
Текті жігіт тек жүрер,
Текелес киік жай жүрер.
Текелес киік жай жүрер.
**Негізгі мағынасы** Текті, тәрбиелі жігіт өз мінезін тежеп, орынсыз даурықпай, сабырмен, байыппен жүреді. Ол көп сөзге...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.