«Бас» десе «Құлақ» дейді.
««Бас» десе «Құлақ» дейді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақал айтылған сөзді түсінбей не түсінгісі келмей, жауапты басқа жаққа бұратын адамды сипаттайды. Біреу «бас» туралы сұраса, ол «құлақ» туралы жауап береді: екеуі бір-біріне жақын мүше болғанымен, бұл сұраққа тура жауап емес. Тура мағынасы — ұғыспау, бірін-бірі тыңдамау. Астарлы мағынасы — сөзге қыңырлық танытатын, әдейі жалтарып, тура жауаптан қашатын не әңгімені өз ыңғайына бұрып әкететін мінезді сынау. Мұндай адаммен сөйлесу ұзаққа созылады, бірақ ешбір нәтиже бермейді, өйткені сұрақ та, жауап та өз жолымен кетеді.
Образдар мен теңеулер
«Бас» пен «құлақ» — бір-біріне өте жақын тұрған мүшелер. Халық осы жақындықты әдейі алған: жауап сұраққа ұқсайтын сияқты, бір тақырыптың маңында жүргендей, бірақ дәл нысанаға тимейді. Бұл бейне сырттай байланысы бар, ал мәні бөлек сөзді дәл көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақалды жиналыста, сұхбатта не отбасылық әңгімеде тура жауаптан жалтарған адамға қатысты айтады. Мысалы, қызметкерден «Есеп неге кешікті?» деп сұраса, ол басқа бөлімнің кемшілігі туралы ұзақ сөйлеп кетеді. Сонда «бас десе, құлақ дейді» деп айтуға болады. Мақал сұрақты соңына дейін тыңдап, соған тура жауап беруді үйретеді.