«Бас» десе «Құлақ>> дейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның біреудің айтқанын бұлжытпай, сол сәтте-ақ іліп әкететін ептілігін, тез түсініп жауап беретін тапқырлығын білдіреді. Тура мағынасында «бас» десе, оған сай «құлақ» деп айту керек сияқты, яғни сөзді қалт жібермей жалғастыру. Астарлы мағынасы — ойы ұшқыр, жауабы жылдам, сөзге жүйрік адамды сипаттау. Мұндай кісі әңгіменің мәнін бірден аңғарып, орынды жауап қайтаруға шебер келеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «бас» пен «құлақ» — бір-біріне жақын, өзара байланысты екі мүше. Сол арқылы ой мен сөздің, сұрақ пен жауаптың ілесе жүруі бейнеленеді. Яғни бір нәрсе айтылса, соған лайық екінші ойды таба білу қажет деген ишара бар. Бұл образ адам зеректігін, сөз қағыстырудағы шапшаңдықты танытады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақалды жылдам ойлайтын, әңгімеге дереу жауап беретін адамдарға қатысты айтады. Мысалы, пікірталаста қарсы уәжді бірден тауып, дәлелмен сөйлейтін студентке «бас десе, құлақ дейді екен» деп баға беруге болады. Бұл — оның тапқырлығы мен сергектігін білдіретін жылы сипаттау сөз.