Бас білген өгізге «Өк!» деген өлім.
«Бас білген өгізге «Өк!» деген өлім.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: басы үйренген, басқаруды білетін өгізге «Өк!» деп бұйрық берсең, ол тоқтап қалады, яғни жұмыс істей алмайды. Астарлы мағынасы: бір істің жөнін, тәртібін жақсы білетін адамды орынсыз кідірту, шала бұйрық беру, түсінбестік жасау — істің берекесін кетіреді. Яғни, істің ыңғайын білген кісіге сенім артып, оның әдісіне кедергі келтірмеу керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бас білген өгіз» — тәжірибелі, тәртіпке көнген, істі меңгерген адамға теңеу. Ал «Өк!» — малды кенет тоқтататын қысқа әмір. Бұл образдар арқылы халық тәжірибе мен дағдының қадірін көрсетеді: дұрыс бағыт берсең, еңбек өнімді болады, ал орынсыз аралассаң, іс бұзылады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақалды жұмыс істеп жүрген, өз саласын жақсы білетін адамға артық нұсқау бере бермеу керек деген мағынада қолдануға болады. Мысалы, тәжірибелі құрылысшы қабырғаны дәл өлшеп, дұрыс істеп тұрса, оның жұмысын әркім әр жаққа бұйырып, шатастырса, уақыт та кетеді, сапа да төмендейді. Сондықтан білген адамға сеніп, жөнсіз кедергі жасамау қажет.