Бас жаққа барыспаған жөн.

Күнде бір мақал

«Бас жаққа барыспаған жөн.» — мағынасы қандай?

Негізгі мағынасы

Мақалдың мағынасы толық анық емес, бірақ ол әзіл-қалжыңға қатысты мақалдардың қатарында тұрғандықтан, мынадай оқылымы табиғи: ойын мен әзілде бас жаққа бармаған жөн, яғни адамның ең қасиетті, ең нәзік жеріне тиіспеген дұрыс. Басқа ұру, басты ойыншық ету қазақ ұғымында ауыр саналған; әзілдің де бас жағы бар — адамның ар-намысы, ата-анасы, үлкендері. Құрдастар бір-бірімен қағытысуы мүмкін, бірақ сол шекараға жақындамауы тиіс. Басқа оқылымы — бас жақтағы сыйлы орынға таласпау.

Образдар мен теңеулер

Бас — қазақ дүниетанымында адам денесінің ең қасиетті мүшесі: басқа ұруға, бас киімді аяққа басуға болмайды, сойыстың басы ең сыйлы кісіге тартылады. «Бас жақ» тіркесі үйдің төрін, дастарқанның жоғарғы шетін де білдіреді. «Барысу» — бару етістігінің ортақ түрі: бір-біріне бару, бірге бару. Осыдан мақалдың бейнесін былай түсінуге болады: ойын мен әзіл жеңіл жерде қалсын, адамның басына, яғни қасиетіне жетпесін.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды әзіл-қалжың шектен шығып, біреудің ата-анасына, тегіне, абыройына тиіп бара жатқанда тоқтату үшін айтуға болады. Үні сабырлы ескерту, үлкен адамның ақылы. Сирек қолданылатын, түсінігі бірізді емес мақал, сондықтан оны айтқанда мағынасын қоса түсіндірген дұрыс. Мысал: «Құрдастар бірін-бірі қағытып отырып, біреуі досының әкесін әзілге қоса бастағанда, ағасы: — Бас жаққа барыспаған жөн, — деп тоқтатты».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауыл тойында құрдастардың әзілі қызып, бірі екіншісінің марқұм атасын күлкіге айналдырмақ болғанда, ақсақал әңгімені басқа арнаға бұрады.
— Мектепте балалар бір-бірін ойнап түрткілеп жүріп, біреуі досының басынан ұрып қалғанда, мұғалім ойынның да шегі бар екенін түсіндіреді.

Бұл мақалдың мағынасы жасанды интеллекттің көмегімен жасалды. Қажет болған жағдайда түзетулер енгізіңіз.
Күнде бір мақал
Осындай мақалдар мағынасымен бірге күн сайын таңғы 09:00-де
Telegram-ды ашу
Бас жаққа барыспаған жөн. — қазақша мақал
Жүктеу
Латын жазуында
Bas jaqqa baryspaǵan jón.