Баста ақыл болмаса,
Көз - бөстектің жыртығы.
«Баста ақыл болмаса, Көз - бөстектің жыртығы.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның басындағы ақылдың қадірін айтады. Егер адамда ой, парасат, дұрыс бағыт болмаса, оның көргені де, білгені де пайдаға аспайды. «Баста ақыл болмаса» дегені — ақылсыз, байыпсыз адамның ісі оңға баспайды деген сөз. Ал «Көз - бөстектің жыртығы» деген тіркес тура мағынада оғаш көрінгенімен, астарында ақылсыз адамның көзі бар болғанымен, ол дүниені дұрыс танып-біле алмайтыны меңзеледі. Яғни көз көреді, бірақ ақыл сүзгісінен өтпесе, көргеннің бәрі де мәнсіз.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «басты» — ой мен сана орны, ал «көз» — сыртқы дүниені қабылдайтын құрал. «Бөстектің жыртығы» деген образ адамның көзін пайдасыз тесікке теңеп, ақылсыз қараудың әлсіздігін көрсетеді. Бұл өте өткір, астарлы теңеу: тек қарау жеткіліксіз, көру үшін сана керек.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазір бұл мақал білім көп болып, бірақ дұрыс шешім жасай алмайтын адамға қатысты айтылады. Мысалы, әлеуметтік желіден жалған хабарды көріп алып, тексермей таратып жіберу — ақылдың жетіспеуінен болады. Сондықтан кез келген ақпаратты көзбен ғана емес, ақылмен де саралау қажет.
Kóz - bóstektiń jyrtyǵy.