Басты балта бұзар, жылқыны маңқа бұзар.
«Басты балта бұзар, жылқыны маңқа бұзар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: балта ағашты дәл басынан шапса, тез бұзады; жылқыны да ұсақ көрінетін, бірақ іштен жайлаған маңқа ауруы әлсіретіп, ақыры құлатады. Астарлы мағынасы — кез келген нәрсенің іргесін құлататын ең қауіпті себеп сырттан емес, іштен шығатынын ескертеді. Яғни, үлкен істі де, мықты адамды да ең алдымен бір кемшілік, дер кезінде түзетілмеген ақау әлсіретеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы балта — қиратушы күштің, шешуші соққының бейнесі. Бас — ең маңызды, ең әлсіз тұс. Ал жылқы — қазақ түсінігінде қуат, жүйрік мінез, береке мен тірліктің символы. Маңқа — көзге бірден байқалмайтын, бірақ малды іштен жейтін дерт. Осы екі образ арқылы халық: «сыртқы соққыдан бұрын ішкі кесел қауіпті» деген ойды ұқтырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ұжымдағы, отбасындағы немесе адамның өз бойындағы кемшілікке қатысты айтылады. Мысалы, жұмыста бір қызметкердің ұқыпсыздығы уақыт өте бүкіл жобаның тоқтауына себеп болса, «Басты балта бұзар, жылқыны маңқа бұзар» деп ескертеді. Демек, дер кезінде байқалмаған ұсақ олқылық үлкен зиянға айналады.