Бастан құлақ садақа.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Бастан құлақ садақа» деген мақал адам бір қиындыққа ұшыраса, одан да ауыр зардаптан аман қалғанына шүкір ету керек деген ойды білдіреді. Тура мағынасында бір мүшеден айырылу екінші мүшені сақтау үшін жасалған құрбандық сияқты көрінеді. Астарлы мағынасы — кейде үлкен шығыннан сақтану үшін кішігірім шығынға, қолайсыздыққа көніп, соған да тәубе ету керек. Яғни, өмірде бәрі бірдей болмайды, барынан айырылып қалмаудың өзі үлкен олжа.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «бас» пен «құлақ» — адамның ең маңызды және салыстырмалы түрде кіші мүшелерін бейнелейді. «Бас» — ең қымбат, негізгі нәрсе, ал «құлақ» — соның жанындағы, одан жеңілірек құрбан болатын бөлік. «Садақа» сөзі мұнда тек діни ұғым емес, «қиынға көну», «бір нәрседен бас тарту» мәнінде қолданылып тұр. Осы арқылы халық өмірдің қаталдығын, шыдам мен тәубенің қажет екенін бейнелі түрде жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал адам күтпеген шығынға, кішігірім жоғалтуға сабырмен қарағанда айтылады. Мысалы, бір адам телефонын жоғалтып алып, бірақ құжаты мен ақшасы сақталып қалса, үлкен уайымға салынбай, «Бастан құлақ садақа» деп жұбатады. Бұл — барды бағалап, амандықты бәрінен жоғары қоюдың белгісі.