Бас мүлгісе, аяқ сүрінеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: адам басы мүлгіп, сергектігін жоғалтса, аяғы да сүрініп, қателікке ұрынады. Астарлы мағынасы: ойы шаршаған, назары бөлінген, сақтығы кеміген адам ісінде жаңылыс жасайды. Яғни, бір жұмысты дұрыс атқару үшін ақыл да, көңіл де, дене де сергек болуы керек. Адамның бір мүшесі әлсіресе, бүкіл әрекетіне әсер етеді деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бас» — ой, сана, бақылау, ұйқысыздық пен селқостықты білдіреді. «Аяқ» — қимыл, әрекет, өмірдегі нақты іске кірісу. Бас мүлгісе, яғни адам босаңсып, қырағылығын жоғалтса, аяқ сүрінеді дегені — іс барысында кідіріс, қате, ұқыпсыздық пайда болады. Бұл образ адам мен іс-әрекеттің байланысын өте дәл көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал жұмыс, оқу, көлік жүргізу сияқты жауапкершілігі жоғары істерге тікелей қатысты. Ұйқысы қанбаған адам сабақта не жұмыста қателесуі мүмкін. Мысалы, жүргізуші ұзақ жолда шаршап, назарын жоғалтса, жол ережесін бұзып, апатқа ұшырауы ықтимал. Сондықтан мақал адамды сергек болуға, ой мен денені күтуді ескертеді.