Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
271
Орташа
Сұрыптау:
Өлгеннің жаманы жоқ,
Тірінің жаманнан аманы жоқ.
Тірінің жаманнан аманы жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — өлген адам туралы жаман сөз айтылмайды, ал тірі адам жаман кісінің ке...
Ер жігіттің екі сөйлегені - өлгені,
Еменнің иілгені - сынғаны.
Еменнің иілгені - сынғаны.
**Негізгі мағынасы** Ер жігіт берген сөзінде тұруы керек. Бір айтқанын қайта өзгертіп, екіұшты сөйлесе, ол оның беделін...
Ақылсыз сұрақ беріп,
Ақылды жауап күтпе.
Ақылды жауап күтпе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал орынсыз, ойланбай қойылған сұрақтан дұрыс, терең жауап күтуге болмайтынын айтады. Яғни сұ...
Бетің қисық болса, айнаға өкпелеме,
Ниетің қисық болса, ағайынға өкпелеме.
Ниетің қисық болса, ағайынға өкпелеме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз мінезі мен ниетіне жауапты екенін айтады. Тура мағынада, беті қисық адам айнад...
Молда өзін бір алдайды,
Өзгені екі алдайды.
Өзгені екі алдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жалған діндарлықты, екіжүзділікті әшкерелейді. Тура мағынасында молда біреуді алдаса, алд...
Тоқпағы күшті болса,
Киіз қазық жерге кірер.
Тоқалы күшті болса,
Бәйбіше байдан безер.
Киіз қазық жерге кірер.
Тоқалы күшті болса,
Бәйбіше байдан безер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тоқпақтың күші артса, киізден жасалған қазықтың өзі жерге мықтап кіред...
Өзін-өзі білген ер бақытты,
Өзін-өзі билеген ел бақытты.
Өзін-өзі билеген ел бақытты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ең үлкен жеңісі — өз нәпсісін, ашуын, орынсыз қалау мен асығыстығын тежей білу ек...
Таныған жерде бой сыйлы,
Танымаған жерде тон сыйлы.
Танымаған жерде тон сыйлы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды қай жерде қалай танитынын көрсетеді. Өзіңді білетін, қадіріңді түсінетін ортада ад...
Арбаға тоқпақ көргенді жекпе,
Соқпақ көргенді жек.
Соқпақ көргенді жек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — арбаға тоқпақ тигенін емес, ұзақ жолдың соқпағын көргенін жек деген иш...
Ат аунаған жерде түк қалады.
**Негізгі мағынасы** «Ат аунаған жерде түк қалады» деген мақалдың тура мағынасы — ат аунаған жерінде оның қыл-қыбыры, і...
Жылағанды сұрама,
Күлгенді сұра.
Жылағанның мұңы бар,
Күлгеннің сыры бар.
Күлгенді сұра.
Жылағанның мұңы бар,
Күлгеннің сыры бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы көрініске ғана қарап бағаламауды үйретеді. Жылаған адамнан «неге жыладың?»...
Жаңбыр жаумаса , жер жетім ,
Ата қонысынан ауса , ел жетім ,
Жарынан айырылса , ер жетім.
Ата қонысынан ауса , ел жетім ,
Жарынан айырылса , ер жетім.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жаңбыр болмаса, жер нәрсіз қалады; адам өз ата қонысынан айырылса, елд...
Бір оқты бұлан көтереді,
Екі оқты құлан көтереді.
Екі оқты құлан көтереді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы аңға атылған оқтың салмағы мен әсерін бейнелейді: бұлан бір оққа шыдаса,...
Тыңдамаса - сөз жетім.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — егер біреу айтқан сөзді тыңдамаса, ол сөздің әсері де, пайдасы да болм...
Көкек өз атын өзі шақырады.
**Негізгі мағынасы** Көкек өз атын өзі шақырады деген мақалдың тура мағынасы — көкек құсының өз үнін өзі шығаратыны. Ал...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.