Басынан Күн, аяғынан Ай туған.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды аса көрікті, айрықша ажарлы, нұрлы етіп сипаттайды. Тура мағынасында басынан күн, аяғынан ай туатындай болып көрінуі мүмкін емес, ал астарлы мағынасы — адамның кескін-келбеті, жүріс-тұрысы, болмысы өзгелерден ерекше, сүйкімді әрі көз тартарлық дегенді білдіреді. Мұнда шектен тыс сұлулық пен әсемдік бейнелі түрде берілген.
Образдар мен теңеулер
«Күн» мен «Ай» — қазақ танымында ең жарық, ең көркем, көзге бірден түсетін құбылыстар. Басынан күн тууы — адамның жүзі мен болмысынан жарық нұр шашылғандай әсер қалдыруы. Аяғынан ай тууы — оның әрбір қимылы, жүрісі, сәні үйлесімді, әсем екенін меңзейді. Яғни бұл теңеу адамның сыртқы сұлулығын ғана емес, өзін ұстауы мен сыпайы көркін де аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне өте көрікті, сәнді, көптің назарын аударатын адамға айтылып жатады. Мысалы, бір қызды тойда ерекше әдемі киініп, ажары ашылып тұрса, жұрт: «Басынан күн, аяғынан ай туған екен» деп сүйсінуі мүмкін. Бұл — мадақтау, таңдану, көркем бейнелеу үшін қолданылатын сөз.