Басшы көп те, қосшы аз, көбінің басы таз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Басшы көп те, қосшы аз, көбінің басы таз» деген мақал бір істі тындыратын адамнан гөрі, өзін басшы санайтын, бірақ нақты еңбекке араласпайтын кісі көп болатынын меңзейді. Тура мағынасында — жетекші көп, ал жүк көтеріп, жұмысты бірге атқаратын қосшы аз. Астарлы мағынасында — қоғамда ақыл айтқыш, бұйрық бергіш адамдар көбейіп, іске кірісетін, жауапкершілік алатындар азаяды. Мұнда бос мақтанның, мансапқорлықтың пайдасыз екені ескертіледі.
Образдар мен теңеулер
«Басшы» — басқарушы, алдыңғы қатарда жүретін адам. «Қосшы» — соның жүгін көтерісетін, көмектесетін жан. «Басы таз» деген тіркес сыртқы кемсіту емес, ішкі жұтаңдықты, яғни ойсыздықты, қабілетсіздікті, бос даурықпаны бейнелейді. Халық бұл арқылы көп сөйлеу емес, көп іс қажет екенін астарлап жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал жұмыс орнында, оқу тобында немесе қоғамдық жобада жиі қолданылады. Мысалы, бір жиналыста бәрі бастық болғысы келіп, бірақ нақты тапсырманы ешкім орындамаса, осы мақал орынды айтылады. Ол адамдарды бос сөзден арылып, ортақ іске араласуға үндейді.