Бас - тымақтың үлгісі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Бас - тымақтың үлгісі» деген мақал адамды көріп, оның киімін, сөзі мен жүріс-тұрысын соған қарап бағалау табиғатын білдіреді. Тура мағынасында бас пен тымақ өзара үйлесіп тұрады: бас қандай болса, тымақ та соған лайық болуы керек. Астарлы мағынасы — адамға сыртқы келбет, мінез, мәдениет бір-біріне сай болғаны жарасады. Яғни адам өзін қалай ұстаса, айнала соны үлгі етеді. Бұл мақал бір нәрсенің жарасымын, үйлесімін сақтауды еске салады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бас» — адамның өзі, ақылы, болмысы, ал «тымақ» — сыртқы пішіні, көрінісі, сәні. Тымақтың басқа сай келуі секілді, адамның да сөзі мен ісі өзара қабысып тұрғаны жөн. Образ арқылы халық «іш пен сыртыңның бірдей болуы» керегін аңғартады. Сыртқы әдемілік ішкі мінезбен толыққан кезде ғана адам көркем болады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адам тәрбиесіне, киім кию мәдениетіне, жалпы жарасым мен үйлесімге қатысты айтылады. Мысалы, біреу ресми жиынға өте ерсі киім киіп келсе, «бас - тымақтың үлгісі» деп, оның орынды-орынсыздығын ескертуге болады. Яғни адам жағдайға сай, өзіне лайық, жинақы болғаны дұрыс деген ойды жеткізеді.