Басыңа іс түссе,
Жақсы көмек етеді.
Жаман күліп өтеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қиындыққа тап болғанда адамның шын досы мен жаны ашыр жақыны білінеді деген ойды білдіреді. Тура мағынасында, басыңа іс түссе, саған көмек қолын созатын жақсы адам табылады, ал жаман адам керісінше қуанып, мазақ қылып өте шығады. Астарлы мағынасы — адам мінезі сынақ кезінде ашылады: мейірімді жан қолдау көрсетеді, ал іштар, күншіл адам біреудің қиналғанын көрсе, соған жұбаныш емес, күлкі табады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «басыңа іс түсу» — өмірдегі ауыр жағдай, қиындық, сәтсіздік дегеннің бейнелі атауы. «Жақсы» сөзі тек мінезі түзу адамды емес, қайырымды, жанашыр, сенімді кісіні білдіреді. «Жаман күліп өтеді» деген тіркес жаман адамның ішкі әлсіздігін, қатыгездігін, адамдық қасиеттен алыстығын көрсетеді. Күлкі мұнда қуаныш емес, келемеж, немқұрайлылық мағынасында қолданылған.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақалдың тәрбиелік мәні өте күшті. Мысалы, бір адам жұмыстан қысқарып, қиналып қалса, шынайы досы оған жұмыс іздеуге көмектеседі, ал біреулер тек сырттай сөз қылып, мазақ етуі мүмкін. Сондықтан бұл мақал адамды қиын кезде біреуге сүйенуге де, өзі де өзгеге жанашыр болуға да үйретеді.
Jaqsy kómek etedi.
Jaman kúlip ótedi.