Бассыз үйдің иті осырақ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал басы, яғни жетекшісі жоқ үйдің берекесі кететінін меңзейді. Тура мағынасында үйде тәртіп болмай, бәрі өз бетімен кетсе, тіпті ұсақ-түйек тірлік те ретсіз болады. Астарлы мағынасында отбасыда не ортада ақыл айтатын, жол көрсететін адам болмаса, береке қашып, сөз де, іс те шашырайды. Бірлік пен тәртіп жоқ жерде нәтиже де әлсіз болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бассыз үй» — басшылықсыз, ұйытқысыз, тәртібі жоқ үйдің бейнесі. «Иті осырақ» деген тіркес әдейі дөрекі, күлкілі образ арқылы сол ретсіздіктің жағымсыз әсерін күшейтеді. Яғни үй ішіндегі бытыраңқылықты, ұсақ ыңғайсыздықтың өзі көбейіп кететін халді көрсетеді. Халық мұнда әзіл мен ащы мысқылды қатар қолданып, тәртіптің қадірін сездіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасыда, ұжымда немесе шағын топта жауапты адам болмаса, жұмыс жүрмейтінін айту үшін қолданылады. Мысалы, сыныпта жетекші жоспар жасамаса, оқушылар тапсырманы әртүрлі орындап, ортақ нәтиже шықпай қалады. Сонда «бассыз үйдің иті осырақ» деп, ұйымшылдық пен басқарудың керегін ескертуге болады.