Басы аманның малы түгел.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Басы аманның малы түгел» деген мақалдың тура мағынасы — адам тірі, аман болса, оның малы да, дүниесі де сақталады деген ой. Астарлы мағынасы — ең әуелі адам өмірі мен денсаулығы қымбат, ал амандық болса, жоғалғанның орнын толтыруға, істі қайта түзеуге болады. Байлық, мал-мүлік — уақытша, ал жанның саулығы — ең басты құндылық.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «басы» сөзі адамның жанын, өмірін, амандығын білдіреді. «Малы түгел» — дәулетінің, ырысының бүтін болуы. Халық адам басын дүниенің өзегі етіп алып, байлықты соның соңынан ерген нәрсе ретінде көрсетеді. Яғни бас аман болса, мал табылар, ырыс қайтар, береке орнығар деген сенім жатыр.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал денсаулықтың, қауіпсіздіктің, өмірді сақтаудың маңызын еске салу үшін айтылады. Мысалы, бір адам жұмыста көп ақша табамын деп денсаулығын қатты күйзелтсе, жақындары оған: «Басы аманның малы түгел» деп, алдымен саулығын ойлауға кеңес береді. Бұл сөз адамды байлықтан бұрын амандықты қадірлеуге шақырады.