Басы аман , малы түгілдің Құдаймен ісі жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ең алдымен жан амандығын, тыныштығын ойлайтынын білдіреді. Тура мағынасында: басы аман, яғни өзі дін аман болса, малының түгел-түгіл болмауы да біртіндеп ұмыт қалады. Астарлы мағынасында: адам қиналған кезде ең қымбат нәрсе — өмірі мен саулығы, ал дүние-мүлік кейінгі орында тұрады. Байлық кетсе де, жан сақталса, қайта табуға болады деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «басы аман» тіркесі — адамның өмірі, денсаулығы, қауіптен амандығы. «Малы түгіл» дегені — дүние-мүлік, байлық, тұрмыстық береке. Мұнда мал тек төрт түлік емес, жалпы қазына мен дәулеттің белгісі ретінде алынған. «Құдаймен ісі жоқ» дегені — адам ауыртпалықта дүние үшін қатты күйіп-пісіп, тірі қалуды бәрінен биік қоятынын астарлайды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал қиын жағдайға тап болғанда сабыр сақтауға шақырады. Мысалы, бір адам көлігі бұзылып, ақшасынан айырылып қалса да, денсаулығы жақсы, отбасы аман болса, ең бастысы сол екенін түсінеді. Яғни зат жоғалса да, өмір мен саулықтан қымбат ештеңе жоқ екенін еске салады.