Жетімдік туралы 57
Жетімдік туралы мақал-мәтелдер — тағдыр, мейірім, қамқорлық пен төзім жайлы халық даналығы.
57
Мақал-мәтел
20.5K
Қаралым
360
Орташа
Ең көп оқылған
Әкесіз жетім - жарты жетім,
Анасыз жетім - нағыз жетім.
Анасыз жетім - нағыз жетім.
Негізгі мағынасы Әкесі өлген бала — жарты жетім, өйткені оның жанында әлі анасы бар: ол тамағын беріп, басынан сипап…
Жетімді жылатпа.
Негізгі мағынасы Жетімді жылатпа: ата-анасынан айырылған баланы ренжітпе, оған жәбір көрсетпе. Мақал қысқа, бұйрық…
Жетім, жетім демеңіз,
Жетімнің ақысын жемеңіз.
Жетімнің ақысын жемеңіз.
Негізгі мағынасы Жетімді «жетім, жетім» деп бетіне баса берме, оның ақысын жеме. Мақал екі нәрседен сақтандырады…
Тыңдамаса - сөз жетім.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — егер біреу айтқан сөзді тыңдамаса, ол сөздің әсері де, пайдасы да…
Жетім қозы тасбауыр, түңілер де отығар.
Негізгі мағынасы Жетім қозы тасбауыр, түңілер де отығар деген мақал ата-ана мейірімі мен қамқорлығынан айырылған жанның…
Сұрыптау:
Аталы баланың өзі тойған,
Жетім баланың көзі тойған.
Жетім баланың көзі тойған.
Негізгі мағынасы Аталы баланың өзі тояды, жетім баланың көзі тояды: әкесі бар бала тамақты өзі жейді, ал жетім бала…
Аталы жетім - арсыз жетім,
Аналы жетім - ерке жетім.
Аналы жетім - ерке жетім.
Негізгі мағынасы Анасы өліп, әкесімен қалған бала — «аталы жетім», әкесі өліп, анасымен қалған бала — «аналы жетім»…
Ашаршылықты көп көрген
Өзі тоймай «Мә!» демес.
Жетімдікті көп көрген
Үш шақырмай «Ә!» демес.
Өзі тоймай «Мә!» демес.
Жетімдікті көп көрген
Үш шақырмай «Ә!» демес.
Негізгі мағынасы Аштықты көп көрген адам өзі тоймай тұрып біреуге «мә, ал!» деп ас ұсынбайды; жетімдікті көп көрген…
Әкесіз жетім - жарты жетім,
Анасыз жетім - нағыз жетім.
Анасыз жетім - нағыз жетім.
Негізгі мағынасы Әкесі өлген бала — жарты жетім, өйткені оның жанында әлі анасы бар: ол тамағын беріп, басынан сипап…
Байдың атын қатын шығарады,
Қатынның атын жетім шығарады.
Қатынның атын жетім шығарады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бай адамның атын көбіне әйелі, ал әйелдің атын жетім бала шығарады деген…
Күнде бір мақал
«Жетімдік туралы» сияқты мақалдар күн сайын таңғы 09:00-де Telegram-ға келеді
Балалы марал маңырайды,
Баласыз марал зарлайды.
Баласыз марал зарлайды.
Негізгі мағынасы Баласы бар марал оны іздеп, шақырып, маңырап жүреді: оның уайымы — төлі. Баласыз марал зарлайды: оның…
Бапкері жоқта қыран жетім,
Бақ төрі жоқта ұлан жетім.
Бақ төрі жоқта ұлан жетім.
Негізгі мағынасы Бапкері жоқ қыран жетім сияқты: оны баптайтын, аңға салатын адам болмаса, қырандығы ашылмай қалады…
Ботасыз іңген боздайды,
Баласы өлген ананың,
Қайғы-шерін қозғайды.
Баласы өлген ананың,
Қайғы-шерін қозғайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал баласынан айырылған ананың қайғысы өте ауыр болатынын білдіреді. Тура мағынасында ботасынан…
Егілмеген жер жетім,
Елінен айырылған ер жетім.
Елінен айырылған ер жетім.
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі түрлі жетімдікті салыстырады. Егілмеген жер құнарын ашпай, пайда бермей қалады…
Ел жағалай қонбаса,
Айдын шалқар көл жетім,
Қаптай көшкен елі жоқ,
Құлазыған жер жетім.
Айдын шалқар көл жетім,
Қаптай көшкен елі жоқ,
Құлазыған жер жетім.
Негізгі мағынасы Көлдің жағасына ауылдар қонбаса, ол қанша айдынды, шалқар болса да жетім: оған ешкім қарамайды, оны…
Ескі киімнің биті ащы,
Жетімнің тілі ащы.
Жетімнің тілі ащы.
Негізгі мағынасы Ескі, жуылмаған киімге бит көп түседі, оның шаққаны қатты ашиды. Жетімнің де тілі ащы: көп жәбір…
Жаңбыр жаумаса , жер жетім ,
Ата қонысынан ауса , ел жетім ,
Жарынан айырылса , ер жетім.
Ата қонысынан ауса , ел жетім ,
Жарынан айырылса , ер жетім.
Негізгі мағынасы Жаңбыр жаумаса, жер жетім: ол қуарып, шөп шықпай, иесіз қалғандай болады. Ел ата қонысынан ауса, ол да…
Желікке ерген жезөкше
Ер жақсысын талғамас.
Жетім өскен тас бауыр
Ел жақсысын талғамас.
Ер жақсысын талғамас.
Жетім өскен тас бауыр
Ел жақсысын талғамас.
Негізгі мағынасы Құмарлыққа ерген жезөкше ердің жақсысын талғамайды, кім кездессе соған кете береді; жетім өсіп, бауыры…
Жерге түскен жетімдікі.
Негізгі мағынасы Дастарханнан жерге түсіп қалған нан қиқымы, сүйек, артылған ас — жетімнің сыбағасы. Мақал жетім балаға…
Жерде жетім жыласа,
әуеде періште тітіркенеді.
әуеде періште тітіркенеді.
Негізгі мағынасы Жерде бір жетім бала жыласа, аспанда періште шошып, діріл қағады. Мақал жетімнің көз жасы ұсақ нәрсе…
Жеті атасын білмеген - жетімдік белгісі.
Негізгі мағынасы Жеті атасын білмеу — жетімдіктің белгісі: тегін, түп-тамырын білмеген адам әке-шешесі тірі болса да…
Жетім балаға жеті бидай да тамақ.
Негізгі мағынасы Жетім балаға жеті бидай да тамақ: ол аз нәрсеге де қанағат етеді, санаулы дән де оның қарнын жұбатады…
Жетім бала жасқаншақ,
Жетесіз бала мақтаншақ.
Жетесіз бала мақтаншақ.
Негізгі мағынасы Жетім бала көбіне өзіне сүйеніш аз болғандықтан, көпшілік алдында именшек, қысылшақ келеді. Ал жетесіз…
Жетім бала жеті күлшеге тоймас.
Негізгі мағынасы Жетім бала жеті күлшеге тоймайды: қанша тамақ берсең де, оның қарны толмайтындай көрінеді. Ұдайы аш…
Жетім бала кекшіл.
Негізгі мағынасы Жетім бала кекшіл: ол көрген қиянатын ұмытпайды, ішінде сақтайды. Ата-анасы бар бала ренжісе, оны…
Жетім баланың еншісі - жоғалған тай.
Негізгі мағынасы Жетім балаға енші ретінде аталған тай — жоғалған тай: ол бар сияқты, бірақ қолға тимейді. Ағайын…
Жетім баланың еншісі - қотыр тай.
Негізгі мағынасы Әке мал-мүлкі бөлінгенде жетім балаға тиетін енші — қотыр тай. Яғни ағайын мұраны бөліскенде жақсысын…
Жетім бала өз кіндігінен өседі.
Негізгі мағынасы Жетім бала өз кіндігінен өседі, яғни оны ешкім баптап, ширатып өсірмейді, ол өз күшімен, өз бетімен…
Жетім бала секілді жездем пақыр.
Негізгі мағынасы Қайын жұртына келген жезде жетім балаға ұқсайды: жұрттың бәрі оны әзілге айналдырып, кәде сұрап…
Жетімге ауыз берген Құдай нәпаха да береді .
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жетім қалған адамды Құдай өзі жебеп, оған тамақ-несібе беретінін айту…
Жетімге жүгінбе, жесірге кіжінбе.
Негізгі мағынасы Жетімге дауыңды арқалап барма, жесірге тісіңді қайрап ашу шақырма. Жүгіну — дау-шарын айтып, біреуден…
Жетімді желе, жесірді еле.
Негізгі мағынасы Жетімді желеп-жебе, жесірді елеп, назарыңнан тыс қалдырма. Желеу — қолдау, демеу, қорғау; елеу — көңіл…
Жетімді жылатпа.
Негізгі мағынасы Жетімді жылатпа: ата-анасынан айырылған баланы ренжітпе, оған жәбір көрсетпе. Мақал қысқа, бұйрық…
Жетім жетіге дейін таяқ жейді.
Негізгі мағынасы Жетім бала кішкентай кезінде, өзін-өзі қорғай алғанша, көп жәбір көреді: оны үлкендер де, құрдастары…
Жетім, жетім демеңіз,
Жетімнің ақысын жемеңіз.
Жетімнің ақысын жемеңіз.
Негізгі мағынасы Жетімді «жетім, жетім» деп бетіне баса берме, оның ақысын жеме. Мақал екі нәрседен сақтандырады…
Жетім көрсең, жебей жүр,
Жесір көрсең, демей жүр.
Жесір көрсең, демей жүр.
Негізгі мағынасы Жетімді көрсең, оны қолдап, жебеп жүр; жесірді көрсең, оған демеу бол. Мақал — тікелей үндеу: әлсізге…
Жетім қозы емеген.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: анасыз қалған жетім қозы еміп, тоя алмайды, өйткені оны бағап-қағып…
Жетім қозы маңырауық.
Негізгі мағынасы «Жетім қозы маңырауық» деген мақал тура мағынасында — анасынан айырылған қозының жиі маңырап…
Жетім қозы сүтке тоймас.
Негізгі мағынасы Жетім қозы сүтке тоймас деген мақалдың тура мағынасы — енесінен айырылған қозы қанша емсе де, тоқтық…
Жетім қозы тасбауыр, түңілер де отығар.
Негізгі мағынасы Жетім қозы тасбауыр, түңілер де отығар деген мақал ата-ана мейірімі мен қамқорлығынан айырылған жанның…
Жетім қозы түртіншек.
Негізгі мағынасы Енесі өлген не енесі бауырына баспаған қозы қорада әр саулықтың желініне тұмсығын тығып, ембекке…
Жетім қыздың алпыс анасы бар.
Негізгі мағынасы Жетім қыздың алпыс анасы бар: өз анасы жоқ қызға бүкіл ауылдың әйелдері ана болады. Мақал қазақ…
Жетім қыздың жеңгесі көп.
Негізгі мағынасы Жетім қыздың жеңгесі көп: анасы жоқ қызға ағайынның әйелдері, ауылдың келіндері ана орнына жақындап…
Жетім қыздың тойындай.
Негізгі мағынасы «Жетім қыздың тойындай» деген мақал бір істің, қуаныштың не салтанаттың көңілсіз, жұтаң, жетімсіреп…
Жетімнің жегені - желім, ішкені - ірің.
Негізгі мағынасы Жетім баланың аузына тиген ас та, ішкен сусын да тәтті емес: ол нанды да, суды да біреудің қабағына…
«Жетімдік туралы» мақал-мәтелдер қазақ халқының өмір тәжірибесінен туған терең ойды жеткізеді. Бұл санаттағы нақыл сөздер жетімнің күйін, жалғыздықтың салмағын, қоғамның жауапкершілігін, сондай-ақ мейірім мен қамқорлықтың құнын суреттейді.
Жетімдікке қатысты мақалдар көбіне адамгершілікке шақырып, әлсізге қолдау көрсету, жетімнің ақысын жемеу, біреудің көз жасын қадірлеу сияқты ұстанымдарды бекітеді. Сонымен қатар олар қиындыққа мойымай, сабыр сақтап, еңбекпен күн көру, үміт үзбеу секілді тәрбиелік мәні зор ойларды ұрпақ санасына сіңіреді.
Жетімдікке қатысты мақалдар көбіне адамгершілікке шақырып, әлсізге қолдау көрсету, жетімнің ақысын жемеу, біреудің көз жасын қадірлеу сияқты ұстанымдарды бекітеді. Сонымен қатар олар қиындыққа мойымай, сабыр сақтап, еңбекпен күн көру, үміт үзбеу секілді тәрбиелік мәні зор ойларды ұрпақ санасына сіңіреді.