Жетімді желе, жесірді еле.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жетім баланы да, жесір әйелді де сырт қалдырмай, қолдап-қорғау керек деген ой. Астарлы мағынасы — әлсізге жәрдем беру, мұқтажға жанашыр болу, қоғамда мейірім мен жауапкершілікті жоғалтпау. Халық мұнда тек жеке адамға емес, бүкіл елге ортақ адамгершілік міндетті айтып отыр: қиындық көргенді елемеу емес, сүйеу болу.
Образдар мен теңеулер
«Жетім» — ата-ана қамқорлығынан айырылған, сүйенері аз адамды білдіреді. «Жесір» — тірек болған жары жоқ, ауыртпалықты жалғыз көтеретін жанның бейнесі. «Желе» және «еле» деген етістіктер құрғақ іс емес, нақты қамқорлықты, көңіл бөлу мен қорған болуды аңғартады. Яғни мақал жүрек жылуын тек сөзбен емес, іспен көрсетуге шақырады.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал әлеуметтік көмекті, қамқорлықты, қайырымдылықты білдіреді. Мысалы, көршісінің күйеуі қайтыс болып, балалары жетім қалса, ауыл-аймақ немесе туыстары тек көңіл айтып қана қоймай, оқуына, азығына, тұрмысына жәрдемдеседі. Осылайша мақал мейірім мен адамдықтың өлшемін еске салады.