Жетім бала жеті күлшеге тоймас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жетім бала жеті күлшеге тоймас деген мақал тура мағынасында тамаққа тоймайтын бала жайын айтқандай көрінеді, бірақ астарында мейірім мен қамқорлыққа зәру жанның көңілін ешбір дүниемен толық жұбату қиын екені жатыр. Жетімдік тек аштық не жоқшылық емес, ол — әке-шешенің жылуын, сүйенішін, қорғанын жоғалту. Сондықтан жетімнің көңілі нәзік, жан дүниесі жаралы болады. Оған бір реттік көмек емес, үздіксіз қамқорлық, жылы сөз, түсіністік керек.
Образдар мен теңеулер
«Жеті күлше» — молшылықтың, жеткілікті астың бейнесі. Ал «тою» — тек қарын тою емес, көңілдің де жай табуы. Мақал жетім баланың мұқтаждығын ас арқылы бейнелеп, шын мәнінде оның рухани жұбанышқа мұқтаж екенін аңғартады. Мұндағы «жеті» саны да қазақ ұғымындағы көптікті, молдықты білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал ата-анасынан айырылған немесе қамқорлыққа зәру балаларға жауапкершілікпен қарау керегін еске салады. Мысалы, мектептегі бір жетім оқушыға тек киім-кешек беріп қоймай, оны сырттатпай, мерекеде қатарға қосып, сабағына, күйіне көңіл бөлген дұрыс.