Егілмеген жер жетім,
Елінен айырылған ер жетім.
«Егілмеген жер жетім, Елінен айырылған ер жетім.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал екі түрлі жетімдікті салыстырады. Егілмеген жер құнарын ашпай, пайда бермей қалады; сондықтан ол иесіз, бос қалғандай көрінеді. Сол сияқты елінен айырылған ер де сүйеніштен, қорғаннан, тірек болатын ортасынан ажырайды. Астарлы мағынасы — жердің де, адамның да қадірі оның қамқорлығында, пайдаланылуында және жұртпен байланысында. Жер еңбекпен көркейсе, ер елмен бірге бағалы болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «егілмеген жер» — еңбек көрмеген, нәр бермеген, бос жатқан мекеннің бейнесі. «Жетім» сөзі тура мағынасынан бөлек, иесіз, қорғансыз, нәрсіз деген астарды білдіреді. «Елінен айырылған ер» — туған жұртынан, ағайын-туысынан, ортасынан жырақ қалған адам. Қазақ танымында ел — адамның сүйеніші, ал жер — ырыс пен тіршіліктің бастауы.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал туған жерді қадірлеуге, елден жырақтамауға, ал барған жерде де өз орныңды табуға үндейді. Мысалы, ауылдағы жерді игермей бос қалдырса, ол өнім бермейді; сол сияқты адам да ортадан қол үзсе, қолдау мен бағыттан айырылады. Сондықтан елге қызмет ету, жерді күтіп-баптау, туған жұртпен байланысын үзбеу маңызды.
Elinen aıyrylǵan er jetim.