Егілмеген жер жетім,
Елінен айырылған ер жетім.
«Егілмеген жер жетім, Елінен айырылған ер жетім.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал екі түрлі жетімдікті салыстырады. Егілмеген жер құнарын ашпай, пайда бермей қалады; сондықтан ол иесіз, бос қалғандай көрінеді. Сол сияқты елінен айырылған ер де сүйеніштен, қорғаннан, тірек болатын ортасынан ажырайды. Астарлы мағынасы — жердің де, адамның да қадірі оның қамқорлығында, пайдаланылуында және жұртпен байланысында. Жер еңбекпен көркейсе, ер елмен бірге бағалы болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «егілмеген жер» — еңбек көрмеген, нәр бермеген, бос жатқан мекеннің бейнесі. «Жетім» сөзі тура мағынасынан бөлек, иесіз, қорғансыз, нәрсіз деген астарды білдіреді. «Елінен айырылған ер» — туған жұртынан, ағайын-туысынан, ортасынан жырақ қалған адам. Қазақ танымында ел — адамның сүйеніші, ал жер — ырыс пен тіршіліктің бастауы.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бұл мақал туған жерді қадірлеуге, елден жырақтамауға, ал барған жерде де өз орныңды табуға үндейді. Мысалы, ауылдағы жерді игермей бос қалдырса, ол өнім бермейді; сол сияқты адам да ортадан қол үзсе, қолдау мен бағыттан айырылады. Сондықтан елге қызмет ету, жерді күтіп-баптау, туған жұртпен байланысын үзбеу маңызды.
Elinen aıyrylǵan er jetim.