Ескі киімнің биті ащы,
Жетімнің тілі ащы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал өмірдің қиындығын көрген адамның жан дүниесі де, сөзі де өткір болатынын білдіреді. Тура мағынасында ескі киімде бит көп болып, ол адамды мазалайтыны айтылса, астарлы мағынада жетімнің тұрмысы ауыр, көңілі жаралы болғандықтан, оның тілі де ашқұрсақ, мұңды, кейде өткір болады деген ой жатыр. Яғни қиындық көрген жанның сөзі мен мінезі қатқылдау келуі табиғи.
Образдар мен теңеулер
«Ескі киім» — әлсіз, тозған, қорғансыз халдің символы. «Бит» — мазасыздық пен қиналыстың белгісі. Ал «жетім» сөзі мұнда әке-шешеден айырылған, қамқорсыз қалған баланың ауыр тағдырын аңғартады. «Тілі ащы» деген тіркес оның сөзі жуас емес, шындықты тура айтатынын немесе ішкі наласы сөзінен сезілетінін көрсетеді. Мақалдағы ащылық — тек дәм емес, өмірдің ауыртпалығының бейнесі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал тұрмысы төмен, тағдыр тауқыметін көрген адамның сөзіне түсіністікпен қарау керегін еске салады. Мысалы, балалар үйінде өскен адам кейде тым тура сөйлеп қалса, оны бірден кінәламай, оның өмір жолын ескеріп қабылдау керек.
Jetimniń tili aщy.