Ашаршылықты көп көрген
Өзі тоймай «Мә!» демес.
Жетімдікті көп көрген
Үш шақырмай «Ә!» демес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал өмірде таршылық пен жоқшылықты көп көрген адам аса ысырапшыл болмайтынын, бардың қадірін түсінетінін айтады. Аштықты көрген кісі тоқтыққа жеткенде де орынсыз сұрамайды, тойымсыздыққа салынбайды. Сол сияқты жетімдіктің тауқыметін тартқан адам қолындағыға шүкір етіп, көпті көпсінбей, азға қанағат етеді. Астарлы мағынасы — қиындық адамды тәрбиелейді, сабырлы, ұятты, қанағатшыл етеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "ашаршылық" пен "жетімдік" — тек аш қарын не ата-анасыз қалу емес, өмірдің ауыр сындары. "Мә!" деу — бірден талап ету, қайта-қайта сұранып мазалау, тойымсыздық таныту деген ишара. "Ә!" деу — шақырғанға еріп, елпілдеп жүгіре салу емес, салмақпен қарап, асықпай жауап беру мағынасында қолданылған. Яғни образдар арқылы мұқтаждық көрген адамның мінезі де ұстамды болатыны көрсетіледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қарапайым өмір сүріп, бір нәрсенің қадірін білетін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бала кезінде жоқшылық көріп өскен адам кейін жақсы жалақы алса да, қажетсіз қымбат заттарды жинай бермей, ақшасын ұқыпты жұмсайды. Бұл — өмір сабағының адам мінезін қалыптастыратынын дәлелдейді.
Ózi toımaı «Má!» demes.
Jetimdikti kóp kórgen
Úsh shaqyrmaı «Á!» demes.