Балалы марал маңырайды,
Баласыз марал зарлайды.

Негізгі мағынасы

Баласы бар марал оны іздеп, шақырып, маңырап жүреді: оның уайымы — төлі. Баласыз марал зарлайды: оның мұңы — жоқ төлі. Мақал ата-ана болу да, баласыз болу да өз уайымы бар күй екенін айтады, бірақ екеуінің айырмасы үлкен: біріншісінде қам мен бейнет, екіншісінде қайғы мен зар. Баланың бейнеті бар, бірақ бала жоқтың зары одан ауыр деген ой басым.

Образдар мен теңеулер

Марал — таулы өлкедегі ірі бұғы, қазақ поэзиясында сұлулықтың, ана мейірімінің бейнесі. Маңырау — төлін іздеген аналықтың дауысы, ал зарлау — адамның қайғырып, жоқтау айтуына жақын сөз. Мақалдың екі жолы параллель құрылған: «балалы — баласыз», «маңырайды — зарлайды». Бір ғана сөздің ауысуы екі тағдырдың айырмасын ашып береді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды ата-ана баланың бейнетінен шаршап шағынғанда, оларды жұбату үшін айтады: «бейнетің бар, бірақ бақытың да бар». Ұрпақтың қадірі туралы әңгімеде де қолданылады. Баласыз отбасына, перзент күтіп жүрген адамдарға айту мүлде орынсыз, жараға тұз сепкендей естіледі. Мысалы: «Түні бойы ұйықтамадым дейсің бе? Балалы марал маңырайды, баласыз марал зарлайды».

Қолданылу жағдаяттары

— Ауруханада түні бойы ауырған баласының қасында отырған жас анаға мейірбике апай мақалды айтып, жұбатты.
— Ас үйде балаларының шуынан шаршаған келініне енесі шай құйып отырып, мақалды жылы әзілмен айтты.