Бақ келді деп таспа,
Жау келді деп саспа.
«Бақ келді деп таспа, Жау келді деп саспа.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бақ келді деп тасыма, жау келді деп сасқалақтама. Мақал адамды табыс пен қауіптің екеуінде де сабырлы болуға шақырады. Бақыт келгенде өзін ұстай алмай, тасқан өзендей шектен шығатын адам көп қателеседі, ал қауіп төнгенде сасып қалған адам дұрыс шешім таба алмайды. Екі күйдің түбі бір: адам өз-өзін билеуден айырылады. Ердің нағыз белгісі — жақсылыққа да, жамандыққа да тең қарап, салқынқанды болу.
Образдар мен теңеулер
Тасу — көктемде өзеннің арнасынан асып, жан-жаққа жайылуы. Бақ келгенде тасыған адам сол өзен сияқты: арнасынан шығып, айналасын басып кетеді. Сасу — абдырау, не істерін білмей қалу. «Таспа — саспа» ұйқасы екі жолды қысқа, есте қалатын бұйрыққа айналдырады. Бақ пен жауды қатар қою — көшпелі өмірдің шындығы: жайлауда тыныш отырған ауылға кез келген сәтте жау тиюі мүмкін еді. Екі қарсы жағдайға бір ғана жауап беріледі: ұстамдылық.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Табысқа жетіп, мастана бастаған адамға немесе қиындықта абдырап қалған адамға байсалды ақыл ретінде айтылады. Мысалы, ұлы жарысқа шығар алдында қатты толқып отырғанда, әкесі: «Бақ келді деп таспа, жау келді деп саспа, қарсыласың да сен сияқты адам», — дейді. Шын қауіп төніп, жедел әрекет керек кезде ұзақ ақыл айту орынсыз.
Қолданылу жағдаяттары
— Жартылай финалда жеңген командаға бапкер ертеңгі финал алдында тойлауды тоқтатып, мақалды айтты.
— Жолда көлігі бұзылып, жолаушылар абдырап қалғанда, жүргізуші ақсақал сабырмен мақалды айтып, бәрін тыныштандырды.
— Ауылда үлкен ұтыс ұтқан жігітке анасы бірден бәрін шашпауды ескертіп, мақалдың бірінші жолын еске салды.
Jaý keldi dep saspa.