Балғын гүлде сояу жоқ,
Қас сұлуда бояу жоқ.
«Балғын гүлде сояу жоқ, Қас сұлуда бояу жоқ.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Жаңа ашылған балғын гүлде құрғақ сабақ, тікен жоқ, нағыз сұлуда бояу жоқ. Мақал шын сұлулықтың табиғи екенін, оған жасанды әдіп, бояу қажет еместігін айтады. Сұлулық ішкі саулықтан, жастықтан, табиғи жарасымнан туады, оны бояумен жасау мүмкін емес. Мақалда опа-далаптың артына жасырынған жасанды сұлулыққа астыртын сын да бар.
Образдар мен теңеулер
Балғын — жаңа піскен, жас, шырынды, солмаған; «балғын жеміс», «балғын жас» дейді. Сояу — өсімдіктің жапырағы түсіп қалған құрғақ сабағы, үшкір қылтанағы. Балғын гүл әлі солмаған, сондықтан оның сабағы жалаңаштанып, тікенегі шошайып тұрмайды. Қас сұлу — нағыз сұлу. Екі жол «сояу» мен «бояу» ұйқасымен қатар тұрып, гүл мен қыздың табиғи сұлулығын теңестіреді. Ертеде қыз-келіншек опа-далап жаққан, мақал оның шын сұлуға қажет еместігін меңзейді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды табиғи сұлулықты мадақтағанда, артық бояуға, сәнге әуестікті жұмсақ сынағанда айтады. Көбіне әжелер мен аналар қыздарға айтады; интонациясы — мейірімді кеңес, кейде сүйсіну. Бояу жаққан қыз-келіншекті кемсіту үшін айту орынсыз, бұл әркімнің өз таңдауы. Мысалы, тойға дайындалып, айнаның алдынан шықпаған немересіне әжесі: «Балғын гүлде сояу жоқ, қас сұлуда бояу жоқ, өзің де әдемісің» деді.
Қолданылу жағдаяттары
— Жайлауда бетіне ештеңе жақпай, таңертең сиыр сауып жүрген келінді көрген қонақ әйел осы мақалды айтып сүйсінді.
— Мектептегі ару қыз байқауында қазылардың бірі табиғи келбетімен шыққан қатысушыны осы мақалмен мақтады.
Qas sulýda boıaý joq.