Бақ кейде тауып қонады,
Кейде ауып қонады.
Тауып қонса, ескертеді,
Ауып қонса, есіртеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бақ пен ырыстың адамға әрқалай келетінін айтады. Кейде жақсы бақ өз еңбегіңмен, дұрыс жолыңмен, ниетіңмен «тауып қонады» — яғни орынды жерге, лайық адамға келеді. Ондай бақ адамды сақ, саналы етіп, шүкірге шақырады. Ал кейде бақ «ауып қонады», яғни аяқ астынан, ойламаған жерден келе қалады. Ондай сәт адамды масаттандырып, тәкаппарлыққа, желікпе мінезге итермелеуі мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қону» сөзі бақты құсқа немесе бұлтқа теңегендей әсер береді. Бақтың «тауып қонуы» — тура келіп, өз орнын табуы. Ал «ауып қонуы» — кездейсоқ, біреуден біреуге ауып кететін, тұрақсыз несібе екенін аңғартады. «Ескертеді» дегені — бақ келген адамды жауапкершілікке, ұқыптылыққа жетелейді. «Есіртеді» — күтпеген игілік кей кісіні босаңсытып, кісіліктен алыстататынын білдіреді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал мансап, ақша, атақ немесе сәттілікке қатысты жиі айтылады. Мысалы, біреу көп жыл еңбектеніп, өз қабілетімен қызметте өссе, ол бақ оны тәртіпке, еңбекке шақырады. Ал бір адам күтпеген жерден мол пайдаға кенелсе, сол байлық оны дандайсытып жібермеуі керек. Сондықтан мақал адамға келген жақсылықты көтере білу мен сабыр сақтауды үйретеді.
Keıde aýyp qonady.
Taýyp qonsa, eskertedi,
Aýyp qonsa, esirtedi.