Бақан аттаған жарымас,
Балта аттаған байымас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бір істі аттап өтіп, үстірт қана қарап, шала істеген адам мақсатына жетпейді. Астарлы мағынасы — еңбекті де, тірлікті де тәртіппен, ынтамен, толық орындау керек деген ой. «Бақан аттау» мен «балта аттау» — істі жеңіл-желпі, берекесіз, жөн-жосықсыз істеудің белгісі. Мұндай адам жарымайды, өйткені несібе де, пайда да жүйелі еңбекке келеді. Ал «байымас» сөзі адал әрі табанды еңбексіз ырыс жиналмайтынын білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бақан» — үй тігу, шаруашылық құру, тірліктің берік негізі сияқты. Оны аттау — берекені аяқасты ету, маңызды істі менсінбеу. «Балта» — еңбек құралы, кәсіп пен ісмерліктің символы. Оны да аттау — құралды емес, еңбекті емес, дайын нәтижені ғана қалау дегендей. Халық осы екі бейнені арқылы салақтық пен жалқаулықты әшкерелейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал оқуда, жұмыста, кәсіпте өте өзекті. Мысалы, студент емтиханға дайындалмай, тек қысқа жауап іздеп өтемін десе, нәтижесі төмен болады. Сол сияқты жұмыста жоспарсыз, жартыкеш істелген іс те табыс әкелмейді. Яғни, береке — жүйелі еңбек пен жауапкершілікте.
Balta attaǵan baıymas.