Балаға жұғыспа, пәлесі жұғады,
Қатынға жұғыспа, қарасы жұғады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам кіммен араласса, соның мінезі мен ықпалы да сіңетінін ескертеді. Тура мағынасында «балаға жұғыспа» дегені — баланың тәрбиесіз ісіне ерме, өйткені оның жаман әдеті жұғуы мүмкін деген ой. «Қатынға жұғыспа» деген жолы — әйелдің емес, жалпы үй ішіндегі біреудің орынсыз сөзіне, ұсақ мінезіне ілесіп кетпе деген әлеуметтік ескерту ретінде түсініледі. Астарлы мағынасы: адам жаман ортаға жақындаса, өзі де сол ортаға ұқсап, мінезі бұзылады. Сондықтан сақ болып, жақсы үлгіге жақындау керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жұғу» сөзі аурудың жұғуындай, мінез бен қылықтың да тез тарайтынын білдіретін бейнелі сөз. «Пәле» — кесір, жаман әдет, дау-дамай; «қара» — міннің, қас-қылықтың белгісі ретінде алынған. Яғни жамандық көзге көрінбейтіндей болып сіңіп кетеді деген ой бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жасөспірімнің не ересектің теріс ортаға ермеуін ескерту үшін қолданылады. Мысалы, бала ұсақ ұрлық жасайтын топпен араласса, кейін өзі де сондай әдетке үйреніп кетуі мүмкін. Сондықтан ата-ана да, адам өзі де ортаны дұрыс таңдауы керек.
Qatynǵa juǵyspa, qarasy juǵady.