Балық басынан шіриді,
Су басынан бұзылады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — балық алдымен бас жағынан бұзылса, су да бастауынан лайланса, бүкіл ағыс былғанады. Астарлы мағынасы — кез келген істің, мекеменің, елдің немесе отбасының жақсы не жаман болуы ең алдымен басшысына, үлкеніне, бастама берген адамға байланысты. Егер жоғарыдағылар әділ, таза, жауапты болса, төмендегілер де тәртіпке келеді. Ал басында береке болмаса, соңы да бұзылады. Сондықтан бұл сөз жауапкершілік пен басқарудың маңызын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы балық — бір бүтін істі, ортақ жүйені білдіреді. Басы — жетекші, бастау, алғашқы себеп. Су — тіршілік көзі, қоғамның ағысы, ортақ жағдай. Бұзылу мен шіру — тәртіптің кетуі, моральдық әлсіреу, істің сапасыздануы. Халық табиғаттағы құбылысты алып, адам өміріне шебер теңеген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды мектепте, жұмыста, ұжымда немесе отбасында жиі қолдануға болады. Мысалы, егер басшы уәдесінде тұрмаса, қызметкерлер де салғырт бола бастайды. Сол кезде «Балық басынан шіриді» деп, мәселенің түпкі себебін басшылықтан іздейді. Бұл — тәртіптің, әділдіктің және үлгінің маңызын көрсететін ескерту.
Sý basynan buzylady.