Жігіт жақсы болса, нағашысын сұра.
«Жігіт жақсы болса, нағашысын сұра.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бір жігіттің жақсы екенін көрсең, оның нағашысы кім екенін сұра: жақсы қасиеттің түп-тамыры сол жақта болуы мүмкін. Қазақ ұғымында баланың мінезі тек әке жағынан емес, ана жағынан да беріледі, сондықтан жігіттің текті болуы нағашы жұртына да байланысты деп саналған. Мақал жақсы адамды мақтағанда оның анасы мен нағашыларына да құрмет көрсетуді үйретеді. Сонымен бірге бұл — адамды тануда тегіне де назар аудар деген кеңес: тәлім-тәрбие ана арқылы нағашыдан келеді.
Образдар мен теңеулер
Нағашы — ананың туыстары: анасының әкесі, ағалары, інілері. Жиен мен нағашы арасындағы байланыс қазақ дәстүрінде ерекше жылы әрі киелі. «Сұра» деген бұйрық рай мақалды тікелей кеңеске айналдырады: тыңдаушыға не істеу керегін айтады. Ойы «Ердің жақсы болмағы нағашыдан» деген мақалмен үндес. Ата-тек сұрау, «кімнің баласысың, нағашың кім?» деу — қазақ ортасында танысудың ескі әдеті.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Жақсы мінезді, өнерлі жігітті мақтағанда, оның анасы мен нағашыларына құрмет көрсету үшін айтылады. Құда түсер кезде жігіттің тегін білу үшін де қолданылады. Нашар жігіттің нағашысын кінәлау үшін бұрып айту орынсыз. Мысалы: «Мына жігіт әрі еңбекқор, әрі әдепті екен, нағашысы кім? Жігіт жақсы болса, нағашысын сұра».
Қолданылу жағдаяттары
— Құдалар келгенде, қыздың әжесі жігіттің мінезін ұнатып, оның нағашылары қай ауылдан екенін сұрады.
— Ауылдағы балуан жігіт облыстық жарыста жеңгенде, ақсақалдар оның нағашы атасының да атақты палуан болғанын еске алды.