«Ұстазыңды атаңдай сыйла.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ұстазыңды өз атаңдай, әкеңдей құрметте. Қазақ ұғымында ұстаз — білім мен өнер берген, адамның рухани әкесі. Оны сыйлау — ізет көрсету, алғыс айту, қажет болса қамқорлық жасау. Мақал ұстаз еңбегінің бағасын туған атамен теңестіреді. Ата мұнда тек әкенің әкесі емес, жалпы әке орнындағы үлкен, құрметті адам.
Образдар мен теңеулер
Ата — қазақ отбасындағы ең құрметті тұлға: оның сөзі қайтарылмайды, ол төрде отырады, бата береді. Ұстазды атаға теңеу — оны сол төрге шығару. Бұрын шәкірт ұстазының қасында көп жыл жүріп, оның шаруасына да көмектескен, ұстаз да оны өз баласындай тәрбиелеген. Мақал осы қарым-қатынасты бір ғана «-дай» теңеуімен береді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Балаға ұстазына әдепті болуды үйреткенде, Ұстаздар күнінде, түлектер кешінде айтылады. Кеңес, тәрбие интонациясында. Ұстазына дөрекі сөйлеген балаға ескерту ретінде де айтылады. Мысал: «Бірінші мұғаліміңнің мерейтойына барып, сәлем бер. Ұстазыңды атаңдай сыйла».
Қолданылу жағдаяттары
— Түлектер жиырма жылдан соң жиналып, қарт мұғалімін төрге отырғызады; біреуі мақалды айтып, тілек білдіреді.
— Спорт мектебінен келген ұлының бапкер туралы дөрекі сөзін естіген әке оған мақалды айтып, ескерту жасайды.