Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Түйенің басы тегешке сыймас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: үлкен түйенің басы кішкентай тегешке сыймайды. Астарлы мағынасы: ірі…
Ақыл бастайды, аяқ тастайды.
Негізгі мағынасы Ақыл адамды дұрыс жолға бастап, істің жөнін көрсетеді. Бірақ кез келген іс тек оймен ғана бітпейді…
Өзі білмегеннің аузына қарама.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өз бетіңше ойлап, білмеген адамға толық сеніп, соның айтқанына ерме дегенді білдіреді. Тура…
Көз көрмесе, сөз құлақты алдайды.
Негізгі мағынасы Көзбен көріп, нақты дәлелге сүйенбеген адамға айтылған сөз оңай әсер етеді. Яғни бір істің ақиқатын…
Ескірген нәрсе ерсі көрінер.
Негізгі мағынасы Ескірген нәрсе өз уақыты өтіп, сәні мен құны кемігенде, жұртқа оғаш әрі үйлесімсіз көрінеді. Бұл мақал…
Қорқақ күнде өледі,
Жолдастары күнде көмеді.
Жолдастары күнде көмеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қорқақ адамның өмірі тыныш көрінгенімен, ішкі күйзеліс пен үрейден азап шегетінін аңғартады…
Бағың асқан шағыңда,
Құзғын салсаң, қаз алар.
Бағың тайған шағыңда,
Тұйғын салсаң, аз алар.
Құзғын салсаң, қаз алар.
Бағың тайған шағыңда,
Тұйғын салсаң, аз алар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі сәт пен мүмкіндікке байланысты айтылады. Бағың жанып, жолың ашылған кезде…
Кеудеден көкірек жақын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі дүниесі сыртқы кейіптен, даңқ пен сәннен әлдеқайда жақын, әлдеқайда қымбат…
Діті барға діттеп бер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің көкейінде белгілі бір мақсаты, талабы, ниеті болса, соған…
Асыққанның асығы таяр.
Негізгі мағынасы «Асыққанның асығы таяр» деген мақал адамды сабырлы болуға шақырады. Тура мағынасы бойынша, асығып…
Естіге екі сөз жетеді.
Негізгі мағынасы Есті адамға көп сөздің керегі жоқ: ол аз ғана ишарадан, қысқа ескертуден-ақ істің мәнін түсінеді…
Дананың ойы ортақ.
Негізгі мағынасы «Дананың ойы ортақ» деген мақалдың тура мағынасы — ақылы толысқан, көргені көп адамның ойы жеке бас…
Іші қуырылмайды, пышағы суырылмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі жай-күйі тыныш, ойы орнықты, қамы аз дегенді білдіреді. Тура мағынасында ас…
Ақылдының сөзінен енші алып қал.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылды, көргені көп адамның айтқан сөзін бос жібермей, одан өзіңе пайда, өнеге, сабақ ал…
Көп жүргеннің сирағы көрінер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: көп жүрген адамның аяғы, сирағы жұқарып, жүдеу тартады. Астарлы мағынасы…
Көз көрмей, көңіл сенбес.
Негізгі мағынасы Көзбен көрмейінше, көңілдің, яғни адамның ішкі сенімі толық орнықпайды деген ой айтылады. Бұл мақал…
Шайтанға сенген бақсыны тыңдағанша,
Шындыққа сенген жақсыны тыңда.
Шындыққа сенген жақсыны тыңда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға жалғанға ермей, ақиқатқа жүгінуді үйретеді. Біреудің сөзі қанша әсерлі болса да, егер…
Түйені көпір астына жасыра алмайсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — үлкен түйені көпірдің астына жасыру мүмкін емес, өйткені ол көзге бірден…
Кең жерде тар отырсаң,
Тар жерде кең отырасың.
Тар жерде кең отырасың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жағдайға бейімделе білуін, сабыр сақтап, ортаға қарай мінез танытуды үйретеді. Тура…
Ердің ісі - келісу,
Ездің ісі - керісу.
Ездің ісі - керісу.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер азаматтың басты қасиеті — елмен, жұртпен тіл табысып, мәмілеге келе білу екенін…
Қара жерге қар жауар,
Қарды көрген бір мұрат;
Қара жерден қар кетсе,
Жерді көрген бір мұрат.
Қарды көрген бір мұрат;
Қара жерден қар кетсе,
Жерді көрген бір мұрат.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қара жерге қар түссе, жер бір сәтке аппақ болып, ерекше көрінеді; қар еріп…
Омыртқаны ұстап отырғанша,
Қабырғаны қағып алып, тастай бер.
Қабырғаны қағып алып, тастай бер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әлсіз, сүйенішке жарамайтын нәрсені ұстап отырғанша, одан да әлсіз тұрған…
Екі шын сөзге бір жалған сөз қосса,
Жұнтиып тұрар.
Бір шын сөзге екі жалған сөз қосса,
Бұлтиып тұрар.
Жұнтиып тұрар.
Бір шын сөзге екі жалған сөз қосса,
Бұлтиып тұрар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің шындығы мен өтірігіне байланысты оның салмағы өзгереді деген ойды білдіреді. Екі шын…
Адамға ақыл көптік қылмайды.
Негізгі мағынасы Адамға ақылдың көп болуы ешқашан зиян келтірмейді, қайта өмірде дұрыс жол табуға көмектеседі. Мұнда…
Ит бір сүрінсе, қырық сүрінеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір ит бір рет сүрінсе, артындағы қырық ит те сүрінеді. Астарлы мағынасы…
Дәмі жоқ қауынның түйнегі көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай көп, мол көрінген нәрсенің бәрі бірдей сапалы емес екенін білдіреді. Қауынның…
Өзіне өзі өкпелеген,
Білім барлығы.
Өзімнен озар жоқ деген,
Көңіл тарлығы.
Білім барлығы.
Өзімнен озар жоқ деген,
Көңіл тарлығы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өзіне-өзі ренжіп, өз еңбегін, өз кемшілігін дұрыс бағалай алмаса, оның ойы да…
Ақ пен қараны шындық айырады.
Негізгі мағынасы Ақ пен қараны шындық айырады дегені — дұрыс пен бұрысты, адал мен арамды, ақиқат пен жалғанды тек…
Біреу бетінен жазады,
Біреу ниетінен жазады.
Біреу ниетінен жазады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның іс-әрекеті бірдей көрінгенімен, ішкі ниеті әртүрлі болатынын аңғартады. Біреу…
Сыйынғаннан сүйенгенің күшті болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға тек біреуге жалбарынып, тілек қылумен шектелмей, өзіңе нақты тірек бола алатын, сенім…
Ақырын айтқан ақыл сөз,
Асыл нәрсе бергендей.
Ақырын айтқан қатты сөз,
Қолға кірген шеңгелдей.
Асыл нәрсе бергендей.
Ақырын айтқан қатты сөз,
Қолға кірген шеңгелдей.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді қалай айту керегін үйретеді. Ақыл сөзді жай, сабырмен, жұмсақ жеткізсең, ол адамға…
Жетесізге айтқан сөз
Желмен бірге кетеді.
Желмен бірге кетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылы, түсінігі, ой-пайымы әлсіз адамға айтылған сөздің пайдасы аз екенін білдіреді. Тура…
Көп сұраған алар,
Көп ойлаған табар.
Көп ойлаған табар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: көп сұрап, ізденіп жүрген адам қажет нәрсесін табады, ал көп ойланған адам…
Дүние ақылдыға жарық,
Ақылсызға тамұқ.
Ақылсызға тамұқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — дүниенің жарығы бар адамға жарқын көрінуі, ал ақылы жоқ адамға өмірдің…
Түйені жүгендемейді,
Көп малды түгендемейді.
Көп малды түгендемейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — түйені жүгендеп, көп малды қайта-қайта түгендеп әуреленудің қажеті жоқ…
Сөздің саласын табу қиын емес,
Анасын табу қиын.
Анасын табу қиын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді орнымен айту оңай көрінгенімен, оның шын мәнін, дәл жерін табу қиын екенін меңзейді…
Билігі барда - киелі ауыз,
Билігі кеткенде - күйелі ауыз.
Билігі кеткенде - күйелі ауыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал билік пен беделдің адам сөзінің қабылдануына тікелей әсер ететінін аңғартады. Тура…
Білек болмай, тілек болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қол күші, әрекет ететін білек болмаса, жай ғана тілек жеткіліксіз…
Аңырмадан қыдырма жақсы.
Негізгі мағынасы «Аңырмадан қыдырма жақсы» деген мақал адамға орынсыз сандалмай, мақсаты бар іске берік болуды…
Көз көрмей, көңіл толмас.
Негізгі мағынасы Көз көрмей, көңіл толмас деген мақал адамға бір нәрсені сырттай есту аздық ететінін білдіреді. Тура…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.