Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Білек болмай, тілек болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қол күші, әрекет ететін білек болмаса, жай ғана тілек жеткіліксіз…
Билігі барда - киелі ауыз,
Билігі кеткенде - күйелі ауыз.
Билігі кеткенде - күйелі ауыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал билік пен беделдің адам сөзінің қабылдануына тікелей әсер ететінін аңғартады. Тура…
Аңырмадан қыдырма жақсы.
Негізгі мағынасы «Аңырмадан қыдырма жақсы» деген мақал адамға орынсыз сандалмай, мақсаты бар іске берік болуды…
Бір түлкі жеті бөріні алдайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал айлакер, ақылды, тапқыр адам кейде күші басым қарсыласын да сөзбен не амалмен жеңе алатынын…
Құрғақ сөз құлаққа жақпас.
Негізгі мағынасы Құрғақ сөз — іске айналмаған, дәлелі жоқ, уәдесі бос сөз. Мұндай сөз адамға әсер етпейді, сенім де…
Көрмеген көлде естімеген құстың үні бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам бұрын барып көрмеген көлде, бұрын естімеген құстың үні шығуы мүмкін…
Соқыр көбелекке тең.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істің, құбылыстың не адамның көзсіз, ойланбай әрекет ететінін білдіреді. Тура…
Тауықтың түсіне тары кіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның күндізгі ойы, еңбегі, уайымы түнде түсіне де кіретінін білдіреді. Тура мағынасында…
Әр заманның үлгісі өзіне қымбат.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр дәуірдің өз талабы, өз салты, өз өлшемі болатынын айтады. Бір заманда дұрыс көрінген…
Төмен қонсаң, сел алар,
Биік қонсаң, жел алар.
Биік қонсаң, жел алар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға әр істі орынсыз төмендетпей де, шектен тыс асқақтатпай да, орта жолды ұстауды…
Әр нәрсенің сәті бар.
Негізгі мағынасы Әр істің өз уақыты, өз реті, өз қолайлы мезгілі болады. Бір әрекет дәл қазір нәтиже берсе, басқа бір…
Ойлы сөз - ұтқыр,
Ойсыз сөз - жұтқыр.
Ойсыз сөз - жұтқыр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің салмағы оймен өлшенетінін айтады. Ойлы, мәнді, орнымен айтылған сөз адамға пайда…
Сүтке сүт қосылса - сүмесін,
Сөзге сөз қосылса - демесін.
Сөзге сөз қосылса - демесін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің де, істің де өз шегі болатынын ескертеді. Тура мағынасында сүтке тағы сүт қосылса, ол…
Айқайға «аттан» қоспа.
Негізгі мағынасы «Айқайға аттан қоспа» деген мақал адамды байыппен ойлануға шақырады. Тура мағынасында, бос шуға…
Тауып сөйлесең - күміссің,
Таппай сөйлесең - мыссың.
Таппай сөйлесең - мыссың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді орнымен, ойлап айту керегін білдіреді. Адам тауып, дәл, қысқа әрі әсерлі сөйлесе, оның…
Байтал мінген,
Айғыр мінгенге жолдас бола алмайды.
Айғыр мінгенге жолдас бола алмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — байталға мінген адам айғырға мінген адаммен ұзақ ілесіп жүре алмайды…
Сойылды соға білмеген езіне тигізер.
Негізгі мағынасы «Сойылды соға білмеген езіне тигізер» деген мақалдың тура мағынасы — қолындағы қаруды не құралды дұрыс…
Тура отырып қыңыр ойлама.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға орынсыз қырсықпа, өзіңе қолайлы, түзу жағдайды өзің күрделендірме дегенді білдіреді…
Кейде істің ағы біледі,
Кейде істің бағы біледі.
Кейде істің бағы біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген істің нәтижесі тек адамның әрекетіне ғана емес, сәті мен орайына да байланысты…
Алғаш ойла, кейін сөйле.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды асықпай, алдымен ойланып алып сөйлеуге шақырады. Тура мағынасында — сөз айтпас бұрын…
Естігеннен көрген артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреуден естіп білгеннен гөрі, өз көзіңмен көріп, нақты тәжірибе арқылы…
Оқыған - білгір, оқымаған - ділгір.
Негізгі мағынасы Бұл мақал білімнің адам өміріндегі орнын көрсетеді. Оқыған адам дүниені жақсы түсінеді, ойы ояу, сөзі…
Жақыннан қарасаң да,
Алысты байқа.
Алысты байқа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды тек көз алдындағыны ғана көрмей, алдағыны да ойлауға шақырады. Тура мағынасында…
Сылдыры бар да, салмағы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай әдемі, дауысы көп, бірақ шын мәнінде салмақсыз, пайдасы аз нәрсені меңзейді. Яғни…
Балта шапқанша бөрене жол табады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: балта ағашты шапқанда, бөрене өзінен-өзі «жол табады» дегендей, кедергіге…
Жақсыға жалынсаң, кешірер,
Болатты жанысаң, өтер,
Болатты жанысаң, өтер,
Негізгі мағынасы Бұл мақал екі ойды қатар айтады. Біріншісі: жақсы, кең пейілді адамнан кешірім сұрап, иілсең, ол…
Биік таудың төбесін көріп, түбіне барма,
Жақсының атын естіп, үйіне барма.
Жақсының атын естіп, үйіне барма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сыртқы әсерге ермей, асығыс шешім қабылдамауға шақырады. Биік таудың төбесі алыстан…
Өгізді оқалақ аздырар,
Естіні ой аздырар.
Естіні ой аздырар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды да, малды да құртып жіберетін нәрсе – орынсыз көптік, шамадан тыс салмақ екенін…
Сасқанынан қырық құмалақ алып,
Бал ашады.
Бал ашады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қатты абыржығанда, қиын жағдайдан шығудың орнына ойланбай, әртүрлі амалға жүгіретінін…
Сыпырғышың жаман болса, шаңға өкпелеме.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның істі дұрыс атқармауынан туған кемшілікті сырттан іздемеуді үйретеді. Тура мағынада…
Тілден - зікір, көңілден - пікір.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі дүниесі мен сыртқы сөзінің бір-бірімен тығыз байланысты екенін аңғартады…
Бірі кемнің бәрі кем.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің басында бір нәрсе жетіспесе, оның салдары тек соған ғана емес…
Өз ақылың - өзіңе жол.
Негізгі мағынасы Өз ақылың - өзіңе жол деген мақал адамның өмірдегі бағытын, таңдауы мен шешімін ең алдымен өзінің…
Сұрау оңай, жауап беру қиын.
Негізгі мағынасы Сұрау — адамға ең жеңіл іс, ал сұраққа дәл, орынды әрі жауапкершілікпен жауап беру — ой мен білімді…
Алдыңғы көштің адасқанын соңғы көш білер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көш бастап кеткендердің жолдан жаңылғанын арттағы көш байқайды. Астарлы…
Кеңескен іс келісер,
Ақылы жақсы бөлісер.
Ақылы жақсы бөлісер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істі жеке шешпей, ақылдасып атқарудың пайдасын айтады. Тура мағынасы — кеңескен адам…
Тұлпар тулақ болар,
Орта түссе аясы.
Орта түссе аясы.
Негізгі мағынасы Тұлпардай жүйрік, бағалы ат та дұрыс күтім көрмей, лайықты ортадан айырылса, тулақтай қадірсіз болып…
Дерексіз сөз нанымсыз.
Негізгі мағынасы «Дерексіз сөз нанымсыз» деген мақалдың тура мағынасы — нақты дәлелі, айғағы жоқ сөзге сену қиын…
Баста ақыл болмаса,
Көз - бөстектің жыртығы.
Көз - бөстектің жыртығы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның басындағы ақылдың қадірін айтады. Егер адамда ой, парасат, дұрыс бағыт болмаса, оның…
Жаман би дауда алдырады.
Негізгі мағынасы Жаман би даудың түйінін тарқата алмайды, керісінше, істі ушықтырып, әділ шешімнің орнына әлсіздік…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.