Ақылдының сөзінен енші алып қал.
«Ақылдының сөзінен енші алып қал.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ақылды адамның сөзінен өзіңе енші алып қал, яғни оның айтқан кеңесінен өз үлесіңді ал, есіңе тоқы. Енші — әке баласына, әсіресе үйленіп, бөлек отау тіккен ұлына бөліп беретін мал-мүлік үлесі. Мақал ақылды кісінің сөзін осындай мұраға теңейді: ол да әке дәулеті сияқты өмір бойы адамға пайдасын тигізеді. Бірақ енші өзінен-өзі келмейді, оны алып қалу керек: тыңдап, ойға тоқып, ісіңе қолдансаң ғана ақылдының сөзі сенікі болады.
Образдар мен теңеулер
Енші — қазақ отбасының маңызды салты. Ұл ер жетіп, үйленгенде әкесі оған мал, киіз үй, үй мүлкін бөліп беріп, бөлек отау етіп шығарған; ең кіші ұл — кенже — әке шаңырағында қалып, қара шаңыраққа ие болған. Енші алған жігіт өз шаруасын сол үлестен бастаған. Мақал осы тұрмыстық көріністі рухани мұраға көшіреді: ақылдының сөзі — дүние емес, бірақ ол да өмір бастайтын қазына. Алып қал дегендегі қал сөзі мүмкіндік кетпей тұрғанда үлгер деген үнді береді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды жастарды үлкен кісілердің әңгімесін тыңдауға, тәжірибелі адамнан үйренуге шақырғанда айтады; көбіне ата-ана, ұстаз айтады. Үні — жылы кеңес. Ақсақал дүниеден озғанда оның сөзін тыңдап қалғандарды еске алып та айтылады. Мысал: «Ақылдының сөзінен енші алып қал, атаңның әңгімесін жазып ал, ертең ол сөзді ешкімнен естімейсің».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдағы ең жасы үлкен қария мал бағудың сырын айтқанда, немересі әр сөзін дәптерге жазып алып, кейін өз отарын бағуда қолданады.
— Колледжде оқитын жігіт жазғы демалыста ұста ағасының шеберханасында жүріп, оның әр ескертуін есінде сақтайды.