Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Ұрыншақ атта жол болмас,
Көңілшек жанда мал болмас.
Көңілшек жанда мал болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ұрыншақ, тынымсыз ат ұзақ жолға жарамайды; көңілшек, тұрақсыз адам да мал…
Абайлап ұшпаған құс қанатын қайырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: құс тым асығып, абайламай ұшса, қанатын зақымдап алуы мүмкін. Астарлы…
Көнені керек етпесең,
Жаңа табылмайды,
Байлауды керек етпесең,
Жара жазылмайды.
Жаңа табылмайды,
Байлауды керек етпесең,
Жара жазылмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ескі нәрсені, байлау-емді керек етпесе, жаңасы табылмайды, жара да…
Пілден тіл күшті.
Негізгі мағынасы Пілден тіл күшті деген мақал сөздің қуаты кейде ең зор күштен де басым болатынын білдіреді. Тура…
Ақылдының сөзі қысқа,
айтса нұсқа.
айтса нұсқа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылды адамның сөзі артық-ауыс болмайтынын, ойы анық, пікірі дәл болатынын білдіреді. Тура…
Жартаста шөп болмайды,
Айнатазда шаш болмайды.
Айнатазда шаш болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жартасқа шөп өспейді, ал айнатадай жылтыр, таза жерде шаш көрінбейді…
Быламық бетінен суыйды,
Көже түбінен суыйды.
Көже түбінен суыйды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген істің, әсіресе адамның мінезі мен ықыласының, біртіндеп бәсеңдейтінін білдіреді…
Дін тазасын ой табар.
Негізгі мағынасы «Дін тазасын ой табар» деген мақал адамның иман, сенім, дұрыс жол туралы шынайы түсінігі ойлану…
Алманы шөлге ек, салыны көлге ек.
Негізгі мағынасы Бұл мақал істі өз орнымен, өзіне қолайлы жерде істеу керек дегенді білдіреді. Тура мағынасында алма…
Шыдаған ойына жетер.
Негізгі мағынасы «Шыдаған ойына жетер» деген мақалдың тура мағынасы — сабыр еткен адам өз мақсатына, көздеген ісіне…
Көптің ойы кемеңгер.
Негізгі мағынасы Көп адамның ойы бір ғана адамның ойынан тереңірек, салмақтырақ болады. Бұл мақалдың тура мағынасы…
Жыраққа қойсаң, жақыннан аларсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір нәрсені алысқа қойсаң да, оны кейін қайтадан өзіңе жақын жерден алуға…
Бақ келерінде,
Ер ентелей басып асығады.
Бақ кетерінде,
Ер маң-маң басып масығады.
Ер ентелей басып асығады.
Бақ кетерінде,
Ер маң-маң басып масығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға бақ пен сәттілік өз уақытымен келетінін, ал кететін кезде де өз ырғағымен…
Арба айдаған алдына қарайды.
Негізгі мағынасы Арба айдаған адам жолға қарап отырады, өйткені арбаның бағыты мен қауіпсіздігі оның алдыңғы көргеніне…
Тәуекел тау бұзады.
Негізгі мағынасы Тәуекел ету — батыл қадам жасап, қиын істен қорықпау деген сөз. Мақалдың тура мағынасы: адам үлкен…
Пайдасыз бұлт теңізге жауады.
Негізгі мағынасы «Пайдасыз бұлт теңізге жауады» деген мақалдың тура мағынасы — бұлттан түскен жаңбыр теңізге құйылып…
Адам ойлайды, Құдай шешеді.
Негізгі мағынасы Адам қанша жоспар құрып, ойлап-толғанғанымен, өмірдің соңғы нәтижесі өз қолында емес екенін бұл мақал…
Бір жерде білгір, бір жерде міңгір.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бәрін бірдей білмейтінін, әр істің өз маманы мен өз орны болатынын білдіреді. Бір…
Дәрі - шөптен, ақыл - көптен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ауруға ем болатын дәрі шөптен жасалады, ал дұрыс ой мен парасат көп…
Тәуекелдің көңілі тоқ.
Негізгі мағынасы Тәуекел еткен адам іштей бекем болады, себебі ол шешім қабылдап, әрекетке көшті. Бұл мақалдың тура…
Жол жаман болса,
Атан да сүрінеді,
Атаң да сүрінеді.
Атан да сүрінеді,
Атаң да сүрінеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жолдың нашар, кедір-бұдыр болуы ауыр жүк артқан түйені де, жасы үлкен…
Әр таудың түлкісін өз қыраны алады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің өзіне лайық адамы болатынын білдіреді. Тура мағынасында, әр тауда жүрген түлкіні…
Жылан иір-иір жүрсе де,
Ініне түзу кіреді.
Ініне түзу кіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда біреудің жүрісі бұралаң, қимылы иір-қиыр болып көрінсе де, түпкі мақсаты…
Ақылды ісіне сенеді,
Ақымақ түсіне сенеді.
Ақымақ түсіне сенеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылды адам өз ісіне, еңбегіне, нақты нәтижесіне сенетінін білдіреді. Ол бос қиялға емес…
Ақиқаттың есебі айнымайды.
Негізгі мағынасы Ақиқаттың есебі айнымайды деген мақал шындықтың түбі өзгермейді, ақиқат ақыры бәрібір жеңіске жетеді…
Замана айнасы - замандас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адамның өз дәуірін, заман тынысын жақсы тануы үшін жанындағы замандасына…
Тіл жүйрік емес, шын жүйрік.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тілдің өзі шапшаң ат сияқты жүйрік емес. Астарлы мағынасы — сөздің бәрі…
Әділ биде әзіл жоқ.
Негізгі мағынасы «Әділ биде әзіл жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — би даулы істі қарағанда қалжыңға, жеңіл сөзге…
Қаңбақтан қашсаң дөңбекке.
Негізгі мағынасы Қаңбақтан қашсаң, дөңбекке ұшырайсың деген сөз. Яғни адам бір жамандықтан қашып құтыламын деп, одан да…
Шуда жіптей созылған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсенің өте ұзаққа созылып, бітпей тұрып алуын білдіреді. Тура мағынада – шуда жіптің…
Аңқаудың аузы ашық.
Негізгі мағынасы «Аңқаудың аузы ашық» деген мақал аңғал, сенгіш, ойланбай сөйлейтін адамның сырын білдіреді. Тура…
Соқырға көрсет, кереңге естірт.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсені көрмейтін адамға көрсетудің, естімейтін адамға естіртудің…
Шегірткенің айғырындай безектейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің орынсыз көп қимылдап, тыным таппай, берекесіз күйде жүргенін білдіреді. Тура…
Бір пайда - пайда,
Екі пайда қайда?
Екі пайда қайда?
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның алған пайдасы екі есе көбейсе, соның шын берекеге айналатынын меңзейді. Тура…
Сөз ине сабақтайды.
Негізгі мағынасы Сөз ине сабақтайды деген мақал сөздің өте өткір, дәл тигенде адамға терең әсер ететінін білдіреді…
Әр құстың өз алдына жемі бар,
Әр кісінің өз алдына теңі бар.
Әр кісінің өз алдына теңі бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әр құстың қорегі өзіне лайық, әр адамның да өзіне сай сыңары, теңі болады…
Сөз түпсіз, өмір шексіз.
Негізгі мағынасы «Сөз түпсіз, өмір шексіз» деген мақал сөздің де, өмірдің де ауқымы кең, терең екенін білдіреді. Тура…
Ескірген нәрсе ерсі көрінер.
Негізгі мағынасы Ескірген нәрсе өз уақыты өтіп, сәні мен құны кемігенде, жұртқа оғаш әрі үйлесімсіз көрінеді. Бұл мақал…
Ерегесте ентігіп,
Ел алдына түспе.
Ұстамын деп жең түріп,
Үлгісіз тон пішпе.
Ел алдына түспе.
Ұстамын деп жең түріп,
Үлгісіз тон пішпе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды дауға, егеске берілмеуге шақырады. Біреумен ұрысып, ашуға ерік берсең, өзің де…
Аспандағы Айдан не пайда,
Жылынуға қолың жетпесе.
Жылынуға қолың жетпесе.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аспандағы Ай әдемі болғанымен, оны ұстап алып, жылыну үшін пайдалана…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.