Ақырын айтқан ақыл сөз,
Асыл нәрсе бергендей.
Ақырын айтқан қатты сөз,
Қолға кірген шеңгелдей.

Негізгі мағынасы

Бұл мақал сөзді қалай айту керегін үйретеді. Ақыл сөзді жай, сабырмен, жұмсақ жеткізсең, ол адамға пайдасы тиетін қымбат сый сияқты қабылданады. Ал қатты, дөрекі айтылған дұрыс сөздің өзі де жүрекке батса, пайдасынан гөрі зияны көп болады. Яғни сөздің мазмұны ғана емес, айтылу мәнері де маңызды.

Образдар мен теңеулер

Мұндағы «асыл нәрсе» — қадірлі, бағалы сыйдың бейнесі. Ал «қолға кірген шеңгел» — ұстасаң ауыртып, мазаны алатын тікенекке ұқсайды. Осы арқылы халық жұмсақ сөздің жанға жағымды екенін, ал қатты сөздің адамды жаралайтынын әсерлі түрде көрсеткен. Ақылдың өзі асыл болу үшін, ол мейіріммен айтылуы керек.

Қазіргі өмірде

Қазір бұл мақал отбасында, жұмыста, мектепте өте орынды. Біреуге ескерту жасағанда айқайлап емес, байыппен айтқан дұрыс. Мысалы, мұғалім оқушының қателігін «сенің миың жоқ» деп айтпай, «мына жерін қайта қарап көрейік» десе, бала намыстанбай, түзелуге тырысады. Сонда сөз де әсерлі, нәтиже де жақсы болады.