Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.

Негізгі мағынасы

Кез келген жақсы көрінген адамға көз сала берме, алғашқы кезде бәрі де жақсы көрінеді дейді. Бірінші кездесуде адам өзінің ең әдемі жағын көрсетеді, мінезінің кемшілігі, қиын кезде қалай болатыны кейін ғана білінеді. Мақал әсіресе жар таңдауға қатысты айтылады: сырт келбетке, жылы сөзге алданып, бірден ғашық болып қалуды сынайды, адамды уақытпен, іспен тануға шақырады. Достыққа, серіктестікке, жаңа іске де қатысты: алғашқы әсер алдамшы.

Образдар мен теңеулер

Мақал екі жолды өлең үлгісінде құрылған, «жақсыға» мен «алғашқыда» ұйқасып тұр. «Көз салу» — қазақ тілінде біреуге ниет білдіру, ұнатып қарау, тіпті құда түсуді ойлау. «Сала берме» тұрақсыздықты, кездескен әр адамға құмартуды көрсетеді. «Жақсы» сөзі екі мәнде ойнайды: бірінші жолда — ұнамды, әдемі адам, екіншіде — алғашқы әсердің бағасы. Сөздің қайталануы ойды күшейтеді: жақсы деп ойлаған адамың тек жақсы көрінуі мүмкін.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды үлкендер жастарға, әсіресе бір адамнан екіншісіне тез ауыса беретін жігіт не қызға, ескерту ретінде айтады. Үн — жұмсақ сабақ, кейде жеңіл кінә. Жаңа таныстан бірден күдіктеніп, ешкімге сенбеуге шақыруға арналмаған: мағынасы — сабырлы бол, адамды уақыт сынайды. Мысалы, әр тойда бір қызға ғашық болып, ертесіне ұмытатын інісіне ағасы: «Сала берме көзіңді әр жақсыға» деп күле ескертеді.

Қолданылу жағдаяттары

— Базарда бірінші көрген сыпайы сатушыға бар ақшасын сеніп бере салмақ болған ұлына әкесі осы мақалды айтып, алдымен оны танып алуды ұсынды.
— Ауылға жаңа келген сөзуар жігітке бүкіл қыздар қызыға қарағанда, әже немересіне осы сөзді айтып, асықпауға кеңес берді.