Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің табиғаты, жағдайы, бағыты айқындайтынын білдіреді. Тура мағынасында құс қайда ұшып, қай сайға қонатынын желдің бағытымен, жер бедерімен шешеді. Астарлы мағынасында адам да өмірде өзіне лайық ортаға, тағдырға, мүмкіндікке, мінезіне сай бағытқа түседі. Яғни, бәрі себепсіз болмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы жел — бағыт, ықпал, өзгеріс, сыртқы күштің белгісі. Ұшу — қозғалыс, талпыныс, өмір жолы. Сай — тынығатын, тұрақтайтын орын, нәтиже мен аяқталу нүктесі. Халық осы екі образ арқылы: бір нәрсенің басталуы да, аяқталуы да өз заңдылығына бағынады деген ойды жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал адам мінезі мен таңдауына, ортасына байланысты жиі айтылады. Мысалы, бір жас маман қай қалада, қандай ортада өссе, сол жердің талабына бейімделіп, соған сай жұмыс табуы мүмкін. Яғни, адам қайда барса да, өз жолын, өз орнын жағдайға қарай өзі де, өмірдің өзі де айқындайды.