Ой туралы 1210
Ой туралы мақал-мәтелдер ақыл, терең толғаныс пен дұрыс шешімнің қадірін ұғындырады.
1210
Мақал-мәтел
409.9K
Қаралым
338
Орташа
Сұрыптау:
Өнермен ғайыпты болжауға болады.
Негізгі мағынасы Өнері бар адам көп нәрсені сыртқы белгісіне қарап-ақ аңғара алады деген ой айтылады. Мұндағы «ғайыпты…
Шілдің боғындай шашылған.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсенің тым көпке бөлініп, ретсіз шашылып жатқанын білдіреді. Тура мағынасында шілдің…
Өтіріктің шиесін шындың шешеді.
Негізгі мағынасы Өтірік қанша әдемі айтылғанмен, оның түбі бір ашылады. Мақалдың тура мағынасы — шиені, яғни түйінді…
Білмеген мың пәлеге тұтылар,
Білген мың пәледен құтылар.
Білген мың пәледен құтылар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: білмеген адам қауіпті нәрсені аңғармай, сан қилы қиындыққа душар болады…
Ойын сөзге шын төре.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ойын, қалжың, жеңіл сөздің өзінде де билік жүретіндей бір шындық бар…
Отызда ой толады,
Қырықта қырға шығады.
Қырықта қырға шығады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өміріндегі ақыл мен тәжірибенің жасқа қарай толысып, кемелденетінін білдіреді. «Отызда…
Арнасыз жерден су ақпайды.
Негізгі мағынасы Арнасыз жерден су ақпайды деген мақалдың тура мағынасы — су өз бетімен жайылып кетпей, арнайы жасалған…
Ердің құнын:
жастың жайсаңы даулайды,
не көрінің шайтаны даулайды.
жастың жайсаңы даулайды,
не көрінің шайтаны даулайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер құны, яғни адам өмірінің, ар-намыстың және үлкен істің бағасы оңай шешілмейтінін…
Ақылы аздың азабы көп.
Негізгі мағынасы «Ақылы аздың азабы көп» деген мақал ойсыз, аңғарымсыз, парасат-пайымы кем адамның өмірде жиі…
Ағаш та ұстаған жерінен сынбайды.
Негізгі мағынасы Ағаш қай жерінен ұстап сындырса, көбіне сол тұстан сынады. Ал бұл мақалдың астарлы мағынасы адамға да…
Әр жігіттің өзі шығар биігі бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр адамның өз шамасы, өз қабілеті, өз мүмкіндігі болатынын білдіреді. Тура мағынасында…
Сай сайға құяды,
Шұқанаққа дәнеңе жоқ.
Шұқанаққа дәнеңе жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сайдан аққан су сайға барып құяды, ал шұқанақта су тұрмайды, оған ештеңе…
Тұлпардан жабы озады,
Тұлпар мамада тұрып бұтын созады.
Тұлпар мамада тұрып бұтын созады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, жүйрік тұлпардың өзін әлсіздеу көрінетін жабы аттың да басып озуы…
Қастағы сызу көзді алдайды.
Негізгі мағынасы Қастағы сызу көзді алдайды деген мақал сыртқы көріністің кейде шындықты бүркемелейтінін білдіреді…
Екі есерге бір есті.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — екі есі жоқ, қиқар адамның ісіне бір ақылды, сабырлы адамның қарсы тұрып…
Бойыңдай бой табылғанмен,
Ойындай ой табылмайды.
Ойындай ой табылмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы көркі мен ішкі ақылын салыстырады. Бір адамнан өзіңе ұқсас бойды, түрді не…
Пайдасыз сөзге елікпе,
Пайдалы сөзден зерікпе.
Пайдалы сөзден зерікпе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды сөздің салмағын ажырата білуге шақырады. Тура мағынасында, пайдасыз, бос сөзге ерме…
Тіл ерді қабірге салар,
Нарды қазанға салар.
Нарды қазанға салар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің құдіреті зор екенін ескертеді. Тілді дұрыс қолданбаса, ол ердің де басына бәле тігіп…
Сөздің соңы басталуынан белгілі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің аяқталуы оның басынан-ақ аңғарылатынын білдіреді. Яғни адам сөйлей бастағандағы ойы…
Іздеген инені де табады.
Негізгі мағынасы Ізденген, талап еткен адам мақсатына жетеді деген ой айтылады. Мақал тура мағынасында — адам іздесе…
Айтпаса, жүректен кетеді,
Тартпаса, білектен кетеді.
Тартпаса, білектен кетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішіндегі ой, өкпе, реніш немесе ойға түйген сөз уақытында айтылмаса, жүректе жатып…
Алмасты алмас кеседі.
Негізгі мағынасы Алмасты алмас кеседі деген мақалдың тура мағынасы — ең қатты, ең мықты нәрсені де өзіне тең күш қана…
Шөл жағалап қонба, көл жағалап қон.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қонатын, тұрақтайтын орнын дұрыс таңдауды ескертеді. Тура мағынасында шөлдің жиегіне…
Ойын түбі - от,
Ой түбі - алтын.
Ой түбі - алтын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: орынсыз, шектен шыққан ойын-сауық ақырында «от» сияқты күйдіріп, зиян…
Өмірдің өткеніне өкінсең,
Келеріне бекінерсің.
Келеріне бекінерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өткен өміріне қайта-қайта өкінуі алға жүруге кедергі болатынын білдіреді. Өткенді…
Жылайтын баланың үш күн бұрын көзі қышиды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істің, белгі мен себептің алдын ала білінетінін меңзейді. Тура мағынасында жылайын деп…
Көңіл көзі көргенді
Маңдай көзі көрмейді.
Маңдай көзі көрмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі түйсігі, ой-санасы, тәжірибесі арқылы байқалатын нәрсе сырт көзге бірден…
Жаратқанға сенген жаяу қалады .
Негізгі мағынасы «Жаратқанға сенген жаяу қалады» деген мақал адам тек тілек пен сенімге ғана сүйеніп, әрекетсіз отырса…
Ойлай алмаған
Тереңге бойлай алмайды.
Тереңге бойлай алмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ойы таяз болса, істің мәніне терең үңіле алмайтынын білдіреді. Яғни, кез келген…
Құстың қайдан екенін сұрама, сайрағанын сұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның шыққан тегіне, руына не қай жерден келгеніне көп үңілмей, оның ісіне, өнеріне…
Құс көк сеңгірге бір қонады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмірінде биік мұрат пен үлкен мақсатқа жету әрдайым бола бермейтінін білдіреді. Құс…
Ақиқат ағын суды да тоқтатады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал шындықтың күші өте зор екенін білдіреді. Тура мағынасында ағып жатқан суды тоқтату қиын, ал…
Ақбөкен көп жортпа,
Алдыңда қазулы ор бар.
Алдыңда қазулы ор бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз асығыстықтан, шектен тыс еркінсуден сақтандырады. Ақбөкеннің көп жорта беруі…
Жықсаң да, жығылсаң да,
Алысқаның арыстан болсын.
Алысқаның арыстан болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қарсылас та, серік те таңдауда биік талап қоюды меңзейді. Тура мағынасында күрессең…
Ақылы жоқтың арманы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылы, яғни ой-парасаты жоқ адамның алдына нақты мақсат қоя алмауы…
Жаның шығып бара ма,
Жаңа келді Тұржағун.
Жаңа келді Тұржағун.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсеге шектен тыс уайымдап, асығып, сасқалақтаған адамға айтылатын мысқыл сөз. Тура…
Түрлі-түрлі заман бар, заманға қарай амал бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірдің бір қалыпта тұрмайтынын, уақыт пен жағдайдың үнемі өзгеріп отыратынын білдіреді…
Батырдың атын жау шығарады,
Шешеннің атын дау шығарады.
Шешеннің атын дау шығарады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: батырдың кім екені шайқаста, жаумен бетпе-бет келгенде танылса, шешеннің…
Әлі жетпеген ақыретшіл.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір іске күші, шамасы, мүмкіндігі жетпей тұрып, соның соңын, нәтижесін…
Көлді жел қозғайды,
Ойды сез қозғайды.
Ойды сез қозғайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда көлдің бетін жел толқытатынын айтады. Ал астарлы мағынасы — адамның ойы…
Ең көп оқылған
Ұшарын жел, қонарын сай біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің, әр адамның өз жолы мен тұрақтайтын орнын алдын ала бір Алла емес, сол істің…
Жел тұрмаса, шөптің басы қимылдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кез келген оқиғаның, сөздің не әңгіме-өсектің артында белгілі бір себеп болатынын білдіреді…
Заманың түлкі болса, тазы боп шал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: замандағы жағдай түлкідей қулыққа, айлаға толы болса, оған тазыдай шапшаң…
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында…
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені…
«Ой туралы» мақал-мәтелдер адам санасының қуаты, ақылдың өлшемі және терең толғаныстың өмірдегі орны жайлы баяндайды. Бұл топқа ойланбай айтылған сөздің салдары, асығыс шешімнің зияны, ал байыппен ой қорыту мен парасатты пайымның пайдасы туралы нақылдар кіреді.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.
Мұндай мақалдар күнделікті тұрмыста да, тәрбие мен білімде де жиі қолданылады: адамды сабырға, дәлелге сүйенуге, әр істің ақырына көз жіберуге шақырады. Ойды жүйелеу, сөзді таразылау, ниет пен мақсатты айқындау сияқты құндылықтарды дәріптеп, дұрыс ой — дұрыс қадамға бастайтынын еске салады.