Көпшілік қауым туралы 432
Көпшілік қауым жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ел бірлігі, жұрт пікірі, ортақ мүдде мен ынтымақ туралы нақылдар.
432
Мақал-мәтел
150.6K
Қаралым
348
Орташа
Сұрыптау:
Біреу көріп күледі,
Біреу еріп күледі.
Біреу еріп күледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің күлгенін көріп, басқалар да соған қосылып күледі. Астарлы…
Он адам жүрген жерде із,
жүз адам жүрген жерде соқпақ,
мың адам жүрген жерде жол қалады.
жүз адам жүрген жерде соқпақ,
мың адам жүрген жерде жол қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көп адамның бір бағытта, бір мақсатпен жасаған ісі ізсіз қалмайтынын білдіреді. Тура…
Сыбыр-сыбыр ойды бұзады,
Құрттаған қой қойды бұзады.
Көңілі бөлек өкпешіл адам,
Дауласам деп тойды бұзады.
Құрттаған қой қойды бұзады.
Көңілі бөлек өкпешіл адам,
Дауласам деп тойды бұзады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал алауыздық пен ұсақ реніштің түбінде үлкен істі де бүлдіретінін ескертеді. Тура мағынасында…
Әмірші есірсе, әлеумет сорлайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал билік басындағы адам шектен шығып, өзіне тым сеніп, астамси бастаса, оның зардабын қара…
Жалғыздың ісі бітпес.
Негізгі мағынасы Жалғыз адам істі толық әрі нәтижелі атқаруы қиын деген ой айтылады. Мұнда тура мағынада бір адамның…
Бастаушы болса, қоштаушы табылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір істі бастайтын адам болса, соңынан оны қолдайтын, қоштайтын жұрт…
Өзен көлге, көл елге құяды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — өзеннің суы көлге құяды, ал көлдің берекесі елге жетеді деген табиғи…
Дәм айдаса, қалман,
Адам айдаса, барман.
Адам айдаса, барман.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істің артында адамдық ниет болмаса, құр сөзбен немесе сыртқы күшпен адамды иліктіру қиын…
Қонақ:
таңертең тәтті,
түсте тұщы ,
кешке кермек.
таңертең тәтті,
түсте тұщы ,
кешке кермек.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қонақтың үй иесіне бірдей емес, уақыт өте өзгере түсетін салмағын астарлап айтады. Таңертең…
Ел даусыз болмас,
Ер жаусыз болмас.
Ер жаусыз болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірде дау-дамай да, қауіп-қатер де болмай тұрмайтынын айтады. Бір елдің ішінде әртүрлі…
Ынтымақ істі тындырар.
Негізгі мағынасы «Ынтымақ істі тындырар» деген мақалдың тура мағынасы — адамдар бірлесіп, ауызбіршілікпен әрекет етсе…
Көрмесе - жат, көріспесе - ұят.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір-бірін көрмеген адам жат болып көрінеді, ал көрісіп, амандаспай өтсе…
Хан - қарақшы, халық - сарапшы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал билік иесінің сөзіне немесе ісіне жұрттың көзсіз ермей, оны халық таразысынан өткізуі керек…
Қалжыңды түсінбегеннің қасында жүрме.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сөзі мен мінезін дұрыс аңғара алатын ортада жүрген жөн екенін білдіреді. Тура…
Келелі елде қаңлы бар,
Қаңлыны хан көтерер.
Қаңлыны хан көтерер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ұйымшыл, берекелі ел ішінде қаңлы руы да бар, сол елдің ішінде қаңлының…
Бір арқау, бір күзеу болып.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір арқанмен байлау, бір күзеумен жүру сияқты ортақ тірекке сүйену…
Аңқау бөрі қой үркітеді,
Ақылсыз адам ел үркітеді.
Ақылсыз адам ел үркітеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша аңқау бөрі қойға өзі қауіп төндіріп, елді шошытады. Астарлы…
Көпті сөккен көгермес.
Негізгі мағынасы Көпті, яғни ел-жұртты, қауымды орынсыз сынап, жамандай берген адам берекеге де, абыройға да жетпейді…
Көпті сөкпе, асты төкпе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көпшілікті орынсыз жамандама, әрі берілген ас-ауқатты рәсуа етпе деген өсиет айтады. Тура…
Құл жиналып бас болмас,
Құм жиналып тас болмас.
Құм жиналып тас болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: құлдан жиналған көпшілік те, құмнан құралған үйінді де бірден басшылық не…
Айт - аттынікі, той - тондынікі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: біреу шақырып, сөз бастаса, қонаққа барғанда немесе бас қосқанда ол сөз…
Барымта қайтыс болмай,
Дау айтыс болмайды.
Дау айтыс болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел ішіндегі дау-дамай мен тартыс күшпен, өшпенділікпен тоқтамайтынын меңзейді. Тура…
Бөрі көрісін талайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқырдың ізін көргенде, оны бірнеше ит жабылып талап тастайды. Астарлы…
Ит тобын арыстан бастаса,
Барлық ит арыстан болады,
Арыстан тобын ит бастаса,
Барлық арыстан ит болады.
Барлық ит арыстан болады,
Арыстан тобын ит бастаса,
Барлық арыстан ит болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал топты кім бастап, кім басқарса, соның ықпалы бәріне тарайтынын айтады. Тура мағынада иттің…
Бір адамның жаққан отына Он адам жылынады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір адамның істеген игілігі көпке пайда әкелетінін білдіреді. Тура мағынасында, біреу жаққан…
Көпке қорлық жүрмейді.
Негізгі мағынасы «Көпке қорлық жүрмейді» деген мақалдың тура мағынасы — көпшілікке жасалған әділетсіздік ұзаққа…
Құдайдың бір аты - халық .
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — Құдайдың бір аты халықпен байланысты деп айту. Астарлы мағынасы…
Бота тайлағымен, ауыл аймағымен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бота өз тайлағымен, ауыл өз аймағымен көркем әрі толық көрінеді. Астарлы…
Бір қолың бір қолыңды жуады.
Негізгі мағынасы «Бір қолың бір қолыңды жуады» деген мақал адам жалғыз жүріп көп іс тындыра алмайтынын, ал өзара көмек…
Айтулы достың малы бір,
Кемедегінің жаны бір.
Кемедегінің жаны бір.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір кемеде отырған адамдардың тағдыры бір, қауіп төнсе, бәрі бірге жауап…
Хан кетсе - құт, келсе - жұт.
Негізгі мағынасы Бұл мақал билігі әлсіз, әділетсіз немесе елге пайдасынан зияны көп басшы туралы айтады. Тура мағынасы…
Дос табылса, ас табылады,
Ас табылса, дос табылмайды.
Ас табылса, дос табылмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — досы бар адамға ас-су табылып қалар, ал ас-су мол кезде дос табу қиын…
Көп қайда болса, Құдай сонда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қай жерде көпшілік, халық жиылып отырса, сол жерде Құдайдың назары…
Көп дауыс қосылса,
Бір дауысты жоқ қылады.
Бір дауысты жоқ қылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: көп адамның даусы біріксе, жеке бір адамның даусы естілмей қалады. Астарлы…
Көпті жамандаған көмусіз қалады.
Негізгі мағынасы Көпті жамандаған адам елдің де, жұрттың да ырысын кетіріп, өзіне сүйеу таба алмайды деген ой айтылады…
Кемеші келсе, қайықшы судан шығар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: үлкен кеме келсе, шағын қайық оған кедергі болмай, су бетінен шетке…
Жалғыздың ісі оңалмас.
Көптің ісі жоғалмас.
Көптің ісі жоғалмас.
Негізгі мағынасы Жалғыз адам істі толық әрі берік атқара алмайды, өйткені оған ақыл да, күш те, қолдау да аз болуы…
Топтан ажыраған торға түсер.
Негізгі мағынасы Топтан, яғни көптің ішінен бөлініп шыққан адам немесе жануар қорғансыз қалады, сондықтан қауіпке тез…
Қол жұмылмай жылынбайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қолды қимылдатпай, тоңған адам жылына алмайды. Астарлы мағынасы: кез…
Қазан асылса, тамақ пісер,
Әйтеуір бір ошақтан түсер.
Әйтеуір бір ошақтан түсер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қазан отқа асылса, ішіндегі ас піседі, яғни тамақ дайын болады. Астарлы…
Ең көп оқылған
Бір кісі қазған құдықтан мың кісі су ішеді.
Негізгі мағынасы Бір адамның еңбегі мен жасаған игілігі көпке пайда әкелетінін білдіреді. Тура мағынасында бір кісі…
Төртеу түгел болса - алар,
Алтау ала болса - алдырар.
Алтау ала болса - алдырар.
Негізгі мағынасы Төрт адам түгел, яғни ауызбірлікте, тату әрі бір мақсатта болса, кез келген істі жеңіп, нәтижеге…
Бір көрген - біліс,
Екі көрген - таныс.
Екі көрген - таныс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адаммен араласу мен жақындықтың біртіндеп қалыптасатынын білдіреді. Бір рет көрген адамды…
Жұмыла көтерген жүк жеңіл.
Негізгі мағынасы Жұмыла көтерген жүк жеңіл дегеніміз — бір адамға ауыр болған істі бірнеше адам бірігіп атқарса, ол іс…
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді,
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алты адам алауыз болып, бір-бірімен келіспесе, ауыздағы дайын несібе де…
Бұл бөлімде көпшілік қауым, жұртшылық және елдік сана туралы қазақ мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұндай нақылдар халықтың ортақ ақылы мен тәжірибесінен туып, қоғамдағы тәртіп, бірлік, ынтымақ, ортақ мүддені алға қояды. Көптің күші, елдің берекесі, жұрттың пікірі секілді ұғымдарды қысқа да нұсқа жеткізіп, адамды қауыммен санасуға үндейді.
Көпшілік туралы мақал-мәтелдер жеке адамның мінезі мен әрекетінің қоғамға әсерін де көрсетеді: жұрт алдында абырой сақтау, ортаға пайдалы болу, елдің сөзін тыңдау, ақылдасу мәдениеті. Бұл нақылдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен тәлімде де маңызды: ұрпақты елге қызмет етуге, бірлікке, татулыққа, көппен бірге дұрыс жол таңдауға шақырады.
Көпшілік туралы мақал-мәтелдер жеке адамның мінезі мен әрекетінің қоғамға әсерін де көрсетеді: жұрт алдында абырой сақтау, ортаға пайдалы болу, елдің сөзін тыңдау, ақылдасу мәдениеті. Бұл нақылдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен тәлімде де маңызды: ұрпақты елге қызмет етуге, бірлікке, татулыққа, көппен бірге дұрыс жол таңдауға шақырады.