Көпшілік қауым туралы 432
Көпшілік қауым жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ел бірлігі, жұрт пікірі, ортақ мүдде мен ынтымақ туралы нақылдар.
432
Мақал-мәтел
150.6K
Қаралым
348
Орташа
Сұрыптау:
Бір лақ екі адамды талтаңдатады.
Негізгі мағынасы Бір лақ екі адамды талтаңдатады деген мақалдың тура мағынасы — аз ғана пайда, шағын олжа екі адамды да…
Ел ішінде бір тентек жүрмей ме?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — елдің ішінде де мінезі шәлкес, тәртібі нашар, жұртқа тыныштық бермейтін…
Елшіге өлім жоқ.
Негізгі мағынасы «Елшіге өлім жоқ» деген мақалдың тура мағынасы — елшілікпен, бітім сөзбен жүрген адамға қастық…
Аңдысқан ауыл болмас,
Ерегіскен ел болмас.
Ерегіскен ел болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел ішіндегі қырғи-қабақтық пен ұдайы бақталастықтың береке әкелмейтінін айтады. Тура…
Кеңесте кеңдік көп.
Негізгі мағынасы «Кеңесте кеңдік көп» деген мақал ақылдасып іс қылған жерде тарлық та, тұйықтық та болмайтынын…
Қырқын мінгеннен қыр артылмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір адамның ғана күшімен, не бір ғана атқа сүйеніп, қыруар қырды асып өту…
Екі жаман ауыл болмас,
Ауыл болса да, қауым болмас.
Ауыл болса да, қауым болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: екі жаман адам бір жерге жиналса, ол жердің аты ауыл болғанымен, нағыз…
Бір ауылда бір үй аш болса,
Бір ауыл аш болады.
Бір ауыл аш болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір ауылдағы бір үйдің жағдайы нашарлап, аштыққа ұшыраса, ол бүкіл ауылдың…
Өзегің талса, өзен жағала,
Басыңа іс түссе, көпті сағала.
Басыңа іс түссе, көпті сағала.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам жалғыз қиналғанда көпшілікке, елге, ағайын-туысқа, тәжірибелі ортаға сүйену керек деген…
Көптік қайда болса, тоқтық сонда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көп адам жиналған жерде ырыс пен береке молырақ болады деген ой. Астарлы…
Үйден тату шығып, бату қайтты.
Негізгі мағынасы Үйден тату шығып, бату қайтты деген сөз — адамдар бір-бірімен келісімде, сыйластықта жүрсе, жолы да…
Діні бір дәм береді,
Діні бөлек діңкелетеді.
Діні бөлек діңкелетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір дінге, бір сенімге жақын адамдардың арасы жарасып, бір-біріне қол ұшын…
Бақылда бірлік жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бақылда, яғни ұсақ тартыс, бәсеке, керісу үстінде татулық болмайды…
Татулық - байлық.
Негізгі мағынасы «Татулық - байлық» деген мақалдың тура мағынасы жоқ, өйткені мұнда байлық ақша мен дүние емес, адамдар…
Ырыстан ынтымақ озар.
Негізгі мағынасы Ырыс та, байлық та, береке де адамға жалғыз өзі толық қуаныш әкелмейді. Ал ынтымақ бар жерде тірлік…
Қазан қайнап тұрса,
Ақыл сайрап тұрады.
Ақыл сайрап тұрады.
Негізгі мағынасы Қазан қайнап тұрса, үйде тіршілік, қозғалыс, береке бар деген сөз. Астарлы мағынасы — ас пісіп…
Адамға адам керек әрбір жайда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға өмірдің кез келген сәтінде басқа адам қажет деген сөз. Астарлы…
Жығылсаң:
сиыр мүйізін төсейді,
қой тұяғын төсейді,
жылқы жалын төсейді,
түйе шудасын төсейді.
сиыр мүйізін төсейді,
қой тұяғын төсейді,
жылқы жалын төсейді,
түйе шудасын төсейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жығылған адамға әр мал өзіне тән «төсек» ұсынады: сиыр мүйізін, қой…
Біріккен екі бірлігі жоқ жетіні жеңеді.
Негізгі мағынасы Бірігіп іс қылған екі адам, ұйымшылдықтың арқасында ынтымағы жоқ жеті адамды да жеңе алады. Мұндағы…
Қос-қос орда, қос орда,
Қосылып қонбас малдан соң.
Қоспақ өркеш сары атан,
Қом жинамас майдан соң.
Қосылып қонбас малдан соң.
Қоспақ өркеш сары атан,
Қом жинамас майдан соң.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың түпкі ойы — ынтымақ пен бірлік болмаған жерде береке де, нәтиже де азаяды. Тура…
Мейман есіктен кірсе тоқтатпа.
Негізгі мағынасы «Мейман есіктен кірсе тоқтатпа» деген сөз үйге келген қонақты бөгемей, жылы қарсы ал, кірген жерінен…
Хан қасықтан қақса,
Халық қасірет шегеді.
Халық қасірет шегеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ханның бір қате қимылы, тіпті кішкентай ғана әрекеті де елге ауыртпалық…
Бұрынғы қонақ соңғы қонаққа орын берер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — үйге келген бұрынғы қонақ кейін келген қонаққа өз орнын беріп, ізет…
Қонақтан аяғаның шайтанға бұйырар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қонаққа дәм-тұзды, құрмет пен ықыласты аямау керек екенін айтады. Қонақты күтпей, сараңдық…
Қиямет күні қоңсыдан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ауыр, қиын заман туса, ең алдымен қасындағы қоңсыңнан, яғни көршіңнен…
Айыратын жаман бар,
Қосатын жаран бар.
Қосатын жаран бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамдардың бәрі бірдей емес екенін білдіреді. Біреулер араға жік салып, сөз тасып, реніш…
Халық ханға бағынғанда - бала,
Ашуланғанда - әке.
Ашуланғанда - әке.
Негізгі мағынасы Бұл мақал халық пен биліктің арасындағы қарым-қатынасты өте дәл суреттейді. Халық ханға бағынған…
Алты қатын асқа барса,
Әрқайсысы өз мұңын айтар.
Әрқайсысы өз мұңын айтар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алты әйел бір асқа, яғни бір бас қосуға барса, олардың әрқайсысы өз…
Көп білсең де, көптен артық білмейсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адамның білімі қанша мол болса да, көпшілік қауымның тәжірибесі мен ортақ…
Бармақ мықты болса,
Саусақтардың жұдырық болуы оңай.
Саусақтардың жұдырық болуы оңай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бас бармақ мықты, берік болса, қалған саусақтарды жинап жұдырық түю оңай…
Жалғыз кісі жау алмас.
Негізгі мағынасы «Жалғыз кісі жау алмас» деген мақалдың тура мағынасы — бір адамның жауға қарсы тұрып, оны жеңуі қиын…
Күттіруден күту қиын.
Негізгі мағынасы Күттіруден күту қиын дегені — біреуді әдейі ұзақ уақыт тосып қою, уақытын алып, сабырын сынау оңай…
Жер құлағы жетеу.
Негізгі мағынасы «Жер құлағы жетеу» деген мақалдың тура мағынасы жоқ, ол астарлы түрде айтылады. Мағынасы: жерде, ел…
Көптің ауызы дуалы.
Негізгі мағынасы «Көптің ауызы дуалы» деген мақалдың тура мағынасы — көп адам айтқан сөздің салмағы бар, бос…
Теңізді дауыл, халықты сөз көтереді.
Негізгі мағынасы Теңізді дауыл қалай толқытса, халықты да бір ауыз сөз көтеріп, қозғай алады. Бұл мақал сөздің күшін…
Берекесіздің ауылы мерекесіз.
Негізгі мағынасы Берекесі жоқ, ынтымағы жоқ ауылда қуаныш та, думан да сирек болады деген сөз. Мұнда тура мағынада…
Көптің қолы көкке жетеді.
Негізгі мағынасы Көптің қолы көкке жетеді деген мақалдың тура мағынасы — көп адамның бірлескен күші алысты да…
Неге керек қазақтың,
Жүйрігі менен жорғасы,
Өзімізде де бар бір «жаман».
Жүйрігі менен жорғасы,
Өзімізде де бар бір «жаман».
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — «Қазақтың жүйрігі мен жорғасы неге керек, өйткені өз арамызда да сондай…
Ымыраны бұзбақ - жаманның ісі;
Қатарды бұзбақ - шабанның ісі.
Қатарды бұзбақ - шабанның ісі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал татулық пен ретке қарсы шығу жаман іс екенін ескертеді. «Ымыраны бұзбақ» дегені — адамдардың…
Ауырлықты нар көтереді,
Нар көтермесе, бар көтереді.
Нар көтермесе, бар көтереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ең ауыр жүктi нар түйе көтереді, ал нар көтере алмаса, қалған малдың бәрі…
Ең көп оқылған
Бір кісі қазған құдықтан мың кісі су ішеді.
Негізгі мағынасы Бір адамның еңбегі мен жасаған игілігі көпке пайда әкелетінін білдіреді. Тура мағынасында бір кісі…
Төртеу түгел болса - алар,
Алтау ала болса - алдырар.
Алтау ала болса - алдырар.
Негізгі мағынасы Төрт адам түгел, яғни ауызбірлікте, тату әрі бір мақсатта болса, кез келген істі жеңіп, нәтижеге…
Бір көрген - біліс,
Екі көрген - таныс.
Екі көрген - таныс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адаммен араласу мен жақындықтың біртіндеп қалыптасатынын білдіреді. Бір рет көрген адамды…
Жұмыла көтерген жүк жеңіл.
Негізгі мағынасы Жұмыла көтерген жүк жеңіл дегеніміз — бір адамға ауыр болған істі бірнеше адам бірігіп атқарса, ол іс…
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді,
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алты адам алауыз болып, бір-бірімен келіспесе, ауыздағы дайын несібе де…
Бұл бөлімде көпшілік қауым, жұртшылық және елдік сана туралы қазақ мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұндай нақылдар халықтың ортақ ақылы мен тәжірибесінен туып, қоғамдағы тәртіп, бірлік, ынтымақ, ортақ мүддені алға қояды. Көптің күші, елдің берекесі, жұрттың пікірі секілді ұғымдарды қысқа да нұсқа жеткізіп, адамды қауыммен санасуға үндейді.
Көпшілік туралы мақал-мәтелдер жеке адамның мінезі мен әрекетінің қоғамға әсерін де көрсетеді: жұрт алдында абырой сақтау, ортаға пайдалы болу, елдің сөзін тыңдау, ақылдасу мәдениеті. Бұл нақылдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен тәлімде де маңызды: ұрпақты елге қызмет етуге, бірлікке, татулыққа, көппен бірге дұрыс жол таңдауға шақырады.
Көпшілік туралы мақал-мәтелдер жеке адамның мінезі мен әрекетінің қоғамға әсерін де көрсетеді: жұрт алдында абырой сақтау, ортаға пайдалы болу, елдің сөзін тыңдау, ақылдасу мәдениеті. Бұл нақылдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен тәлімде де маңызды: ұрпақты елге қызмет етуге, бірлікке, татулыққа, көппен бірге дұрыс жол таңдауға шақырады.