Біреу көріп күледі,
Біреу еріп күледі.

Негізгі мағынасы

Бір күлкінің екі түрі бар: біреу болған нәрсені өз көзімен көріп, мәнін түсініп күледі, ал біреу жай басқалар күлгесін еріп күледі. Мақал көптің соңынан ілесетін еліктеуді әзілмен әшкерелейді. Күлкі — ең кішкене мысал, бірақ бұл ой кез келген іске де қатысты: біреу істің мәнін біліп қолдайды, біреу жұрт қолдағасын қолдайды. Көпке еру кейде зиянсыз, бірақ кейде біреуді мазақтаған топқа қосылып, қатыгездікке барып тұрғаныңды байқамай қаласың.

Образдар мен теңеулер

Мақалдың күші — екі жолдың бір ғана сөзбен ажырауында: «көріп» пен «еріп». Ұйқасы да, ырғағы да бірдей, тек бір етістік ауысқанда бүкіл мән өзгереді. Көру — өз көзіңмен, өз ақылыңмен тану; еру — біреудің артынан ілесу, ізімен жүру. Еліктеу, соңынан еру сияқты ұғымдар осы етістікпен жақын. Бейне күнделікті өмірден алынған: көпшілік күлген жерде түк түсінбей күліп тұрған адамды кім көрмеген.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды түсінбей көпке ілесетін адамды жеңіл кекетіп айтады: сыныпта біреу күлсе бәрі күліп, ал сұрасаң себебін білмейтін балаға, көптің сөзін қайталайтын кісіге. Кейде адам өзін-өзі әзілдеп, еріп күлгенін мойындап айтады. Әлсіз біреуді топтан шеттету үшін айтылса, жарасымсыз. Мысал: «Әкесі ұлынан не күлкілі болғанын сұрап, ол жауап бере алмағанда: — Біреу көріп күледі, біреу еріп күледі, сен қайсысысың? — деді».

Қолданылу жағдаяттары

— Сабақта бір оқушы қате оқығанда бүкіл сынып ду күлгенде, мұғалім ең қатты күлген баладан не күлкілі екенін сұрайды.
— Тойда асаба түсініксіз бір әзіл айтып, жұрттың жартысы күле салғанда, көрші отырған ақсақал жанындағы досына мақалды сыбырлайды.