Әмірші есірсе, әлеумет сорлайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал билік басындағы адам шектен шығып, өзіне тым сеніп, астамси бастаса, оның зардабын қара халық тартады дегенді білдіреді. Тура мағынада — әмірші есіріп кетсе, елдің тыныштығы бұзылады; астарлы мағынада — басшының тәкаппарлығы, әділетсіздігі, ойсыз шешімі тұтас қоғамға зиян келтіреді. Мақал жауапкершілігі мол адамның мінезі ел тағдырымен тікелей байланысты екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы әмірші — ел басқарушы, басшы, ықпалды адам. Есірсе сөзі оның ақылдан адасып, шектен шығып, өз билігін дұрыс пайдаланбауын меңзейді. Әлеумет — қара халық, көпшілік жұрт. Сорлайды дегені — бейнет көреді, қиналады, күйзеліске түседі. Яғни бір адамның мінезі бүкіл елдің хәліне әсер ететінін бейнелі түрде көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Қандай да бір басшы, жетекші не ұйым жетекшісі әділ болмай, өзімшілдікке салынса, одан ұжым да, халық та зиян шегеді. Мысалы, мекеме басшысы қызметкерлердің пікірін тыңдамай, тек өз білгенімен шешім қабылдаса, жұмыс сапасы төмендеп, ұжымда наразылық күшейеді. Сондықтан билікте де, қызметте де кішіпейілдік пен әділдік қажет.