Көпті жамандаған көмусіз қалады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Көпті жамандаған адам елдің де, жұрттың да ырысын кетіріп, өзіне сүйеу таба алмайды деген ой айтылады. Тура мағынасында «көмусіз қалады» — өлгенде ешкімнің құрмет көрсетпей, қараусыз қалуы. Астарлы мағынасы — көпшілікке тіл тигізіп, елдің абыройын түсірген жан ақыры жалғызсырап, сый-құрметтен айырылады. Халық алдында бедел сақтаудың бір жолы — жұртты орынсыз сөкпеу.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көп» — қарапайым халық, ел-жұрт, қауым. «Жамандау» — сырттан мін іздеу, біреудің қадірін түсіру, араздық тудыру. Ал «көмусіз қалу» — ең ауыр рухани жаза сияқты бейнеленген: адам тірісінде де, өлгенде де қадірсіз болады деген ишара. Бұл образ мақалдың тәрбиелік салмағын күшейтеді.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал әлеуметтік ортада, жұмыста, оқуда орынды қолданылады. Мысалы, бір қызметкер үнемі ұжымдағы адамдарды даттап, бәрін жамандап жүрсе, соңында ешкім оған сенбейді, қолдамайды. Демек, көппен тіл табысу үшін сөзге абай болып, елге құрметпен қарау керек.