Көпшілік қауым туралы 432
Көпшілік қауым жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ел бірлігі, жұрт пікірі, ортақ мүдде мен ынтымақ туралы нақылдар.
432
Мақал-мәтел
150.6K
Қаралым
348
Орташа
Сұрыптау:
Көптің ойы кемеңгер.
Негізгі мағынасы Көп адамның ойы бір ғана адамның ойынан тереңірек, салмақтырақ болады. Бұл мақалдың тура мағынасы…
Топтанып ұшқан торғайға,
Тұрымтай да бата алмас.
Тұрымтай да бата алмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: топтанып, үйір-үйір болып ұшқан торғайға тұрымтайдың өзі де бата алмайды…
Дәрі - шөптен, ақыл - көптен.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ауруға ем болатын дәрі шөптен жасалады, ал дұрыс ой мен парасат көп…
Халыққа қарсы жүру - Ағысқа қарсы жүзу.
Негізгі мағынасы Халықтың тілегіне, көптің пікірі мен ортақ тәртібіне қарсы шығу оңай емес әрі көбіне нәтижесіз болады…
Көп ісінде береке.
Негізгі мағынасы «Көп ісінде береке» деген мақалдың тура мағынасы — бір істі жалғыз адам емес, көп болып атқарса, жұмыс…
Замана айнасы - замандас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адамның өз дәуірін, заман тынысын жақсы тануы үшін жанындағы замандасына…
Ақылсызды жіберсең, ойын бұзар,
Арамзаны жіберсең, жиын бұзар.
Арамзаны жіберсең, жиын бұзар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылы жоқ адамға немесе арам пиғылды кісіге ерік берудің соңы жақсылыққа апармайтынын…
Өңкей тентек ел болмас.
Негізгі мағынасы «Өңкей тентек ел болмас» деген мақалдың тура мағынасы — тек бұзақы, тәртіпсіз, тентек адамдардан…
Жұрт жұтаса - жұтық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ел-жұрт ауыр қиыншылыққа, жұтқа ұшыраса, жеке адамның да жағдайы…
Қатардан ассаң да, халықтан аспақ жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адам қанша биікке көтерілсе де, қатарластарынан озып шықса да, халықтың…
Көп аз қылған зорлығын айтады,
Аз көп көрген қорлығын айтады.
Аз көп көрген қорлығын айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көптің азға істеген зорлығы да, аздың көптен көрген қорлығы да сөз болып…
Көптің күші көлдей,
Көшіп жүрген желдей.
Көшіп жүрген желдей.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көп адамның біріккен күші жеке адамның күшінен әлдеқайда қуатты екенін білдіреді. Тура…
Дананың ойы ортақ.
Негізгі мағынасы «Дананың ойы ортақ» деген мақалдың тура мағынасы — ақылы толысқан, көргені көп адамның ойы жеке бас…
Жақыны көп жасқанбайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның артында сүйенері, дем берері, қамқор тірегі көп болса, ол қорықпай, именбей әрекет…
Заманына жақсан, адамына жағасың.
Негізгі мағынасы «Заманына жақсан, адамына жағасың» деген мақал адам өмір сүріп отырған ортаға, заманның талабына…
Шеткі ауыл көшсе, ортаңғы ауыл шет болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір елді мекеннің шетінде отырған ауыл көшіп кетсе, бұрын ортасында…
Ел ағыны мен су ағыны тең.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел ішіндегі қозғалыс пен өмір ағысын су ағынымен салыстырады. Тура мағынада өзен қалай…
Борай-борай қар жауса,
Бұл боран атты өлтірер.
Аз кісіні көп кісі,
Бір сәтіне келтірер.
Бұл боран атты өлтірер.
Аз кісіні көп кісі,
Бір сәтіне келтірер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қалың қар жауып, боран соқса, ат жүруден қиналып, әлсіреп, тіпті өліп…
Арқаланылған ақсақ соқырды жолға салады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреуге сүйенген, демеу көрген ақсақ адамның өзі көрмейтін соқырды жолға…
Тураушыда да жақының болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал «ең қарапайым, күнделікті тірліктің өзінде де өз адамың, сүйенішің болғаны жақсы» деген ойды…
Қауым елді жамандама -
қарғысына қаларсың.
қарғысына қаларсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел-жұртты, көпшілік қауымды орынсыз жамандамауға шақырады. Тура мағынасында: көптің алдында…
Көп ауызы - зеңбірек .
Негізгі мағынасы «Көп ауызы – зеңбірек» деген мақал көп адамның сөзі бір жерден шықса, оның күші өте зор болатынын…
Хан Құдай емес,
Қара қурай емес.
Қара қурай емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: хан да адам, ол Құдай емес; қарапайым пенде де құр кеуіп тұрған қурай…
Ешкі егіз тауып, қойдан аспас,
Ит сегіз тауып, елден аспас.
Ит сегіз тауып, елден аспас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ешкі егіз тапса да, қойдай өнімді емес; ит сегіз тапса да, елдің орнын…
Жорға мінген жолдасына қарамайды.
Негізгі мағынасы Жорға мінген жолдасына қарамайды деген мақалдың тура мағынасы — жорға мініп келе жатқан адам өз…
Жолдасы көптің олжасы көп.
Негізгі мағынасы «Жолдасы көптің олжасы көп» деген мақал адам жалғыз жүрмей, көпшілікпен, дос-жаранмен, серікпен бірге…
Иттің табаны қышыса, керуенге ереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — табаны қышыған ит тыныш отырмай, қозғалыс іздеп керуенге ілеседі. Астарлы…
Көрші қадірін не түйе,
Не диірмен қайырады.
Не диірмен қайырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: түйе мен диірмен кейде адамның тұрмыс-тіршілігіне жақын, күнделікті қажет…
Бай - жарлының бақташысы.
Негізгі мағынасы Бай мен жарлының ара-қатынасын көрсететін бұл мақалдың тура мағынасы — дәулетті адам кедейдің қамын…
Бірі кемнің бәрі кем.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің басында бір нәрсе жетіспесе, оның салдары тек соған ғана емес…
Бет-бетімен түйе айдап.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істің тәртібі жоқ, ортақ бағыт пен келісімсіз атқарылып жатқанын білдіреді. Тура…
Көзсіз күнелтсең де,
Көпсіз күнелте алмайсың.
Көпсіз күнелте алмайсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жалғыз тіршілік ете алатынын, бірақ ұзақ та, мәнді де ғұмырды елсіз, жұртсыз өткізу…
Кеңескен іс келісер,
Ақылы жақсы бөлісер.
Ақылы жақсы бөлісер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істі жеке шешпей, ақылдасып атқарудың пайдасын айтады. Тура мағынасы — кеңескен адам…
Жалғыз біткен дәулеттің,
Жалғыз айтқан әннің сәні жоқ.
Жалғыз айтқан әннің сәні жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жалғыз шыққан дәулет те, жалғыз орындалған ән де толық әсер бермейді…
Көптің қолы ұзын
Негізгі мағынасы «Көптің қолы ұзын» деген мақалдың тура мағынасы — көп адамның күші, мүмкіндігі бір адамның күшінен…
Ел жатпай ит тынбас.
Негізгі мағынасы «Ел жатпай ит тынбас» деген мақалдың тура мағынасы — ел ұйықтамайынша, ит те тынышталмайды. Астарлы…
Бір бие үйдікі, екі бие елдікі.
Негізгі мағынасы «Бір бие үйдікі, екі бие елдікі» деген мақал малдың, әсіресе жылқының, пайдасы жеке үй шеңберінде ғана…
Қанша жуан болса да,
Жалғыз ағаш үй емес.
Қанша жақсы болса да,
Жалғыз адам би емес.
Жалғыз ағаш үй емес.
Қанша жақсы болса да,
Жалғыз адам би емес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жалғыз тұрған ағаштан үй тұрғызу мүмкін емес, ал жалғыз адамның өзі жұртқа…
Берекелі жерден мереке кетпейді.
Негізгі мағынасы Берекесі бар, ынтымағы жарасқан жерде қуаныш пен шаттық үзілмейді. Бұл мақалдың тура мағынасы…
Саусақ ашсаң - қылдырық,
Жұмсақ - жұдырық.
Жұмсақ - жұдырық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: саусақты ашып жіберсең, оның арасы жіңішкеріп, әлсіз көрінеді; ал жұдырық…
Ең көп оқылған
Бір кісі қазған құдықтан мың кісі су ішеді.
Негізгі мағынасы Бір адамның еңбегі мен жасаған игілігі көпке пайда әкелетінін білдіреді. Тура мағынасында бір кісі…
Төртеу түгел болса - алар,
Алтау ала болса - алдырар.
Алтау ала болса - алдырар.
Негізгі мағынасы Төрт адам түгел, яғни ауызбірлікте, тату әрі бір мақсатта болса, кез келген істі жеңіп, нәтижеге…
Бір көрген - біліс,
Екі көрген - таныс.
Екі көрген - таныс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адаммен араласу мен жақындықтың біртіндеп қалыптасатынын білдіреді. Бір рет көрген адамды…
Жұмыла көтерген жүк жеңіл.
Негізгі мағынасы Жұмыла көтерген жүк жеңіл дегеніміз — бір адамға ауыр болған істі бірнеше адам бірігіп атқарса, ол іс…
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді,
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алты адам алауыз болып, бір-бірімен келіспесе, ауыздағы дайын несібе де…
Бұл бөлімде көпшілік қауым, жұртшылық және елдік сана туралы қазақ мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұндай нақылдар халықтың ортақ ақылы мен тәжірибесінен туып, қоғамдағы тәртіп, бірлік, ынтымақ, ортақ мүддені алға қояды. Көптің күші, елдің берекесі, жұрттың пікірі секілді ұғымдарды қысқа да нұсқа жеткізіп, адамды қауыммен санасуға үндейді.
Көпшілік туралы мақал-мәтелдер жеке адамның мінезі мен әрекетінің қоғамға әсерін де көрсетеді: жұрт алдында абырой сақтау, ортаға пайдалы болу, елдің сөзін тыңдау, ақылдасу мәдениеті. Бұл нақылдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен тәлімде де маңызды: ұрпақты елге қызмет етуге, бірлікке, татулыққа, көппен бірге дұрыс жол таңдауға шақырады.
Көпшілік туралы мақал-мәтелдер жеке адамның мінезі мен әрекетінің қоғамға әсерін де көрсетеді: жұрт алдында абырой сақтау, ортаға пайдалы болу, елдің сөзін тыңдау, ақылдасу мәдениеті. Бұл нақылдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен тәлімде де маңызды: ұрпақты елге қызмет етуге, бірлікке, татулыққа, көппен бірге дұрыс жол таңдауға шақырады.