Көпшілік қауым туралы 432
Көпшілік қауым жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ел бірлігі, жұрт пікірі, ортақ мүдде мен ынтымақ туралы нақылдар.
432
Мақал-мәтел
150.6K
Қаралым
348
Орташа
Сұрыптау:
Ырыс алды - ынтымақ.
Негізгі мағынасы «Ырыс алды - ынтымақ» деген мақалдың тура мағынасы — береке мен молшылықтың бастауы татулық пен…
Хан - қазық, қараша - азық.
Негізгі мағынасы «Хан - қазық, қараша - азық» мақалы ел ішіндегі екі түрлі қызмет пен орынды салыстырады. Тура…
Ынтымақ барда ырыздық бар.
Негізгі мағынасы Ынтымақ болған жерде береке де, несібе де көбейеді деген сөз. Тура мағынасында адамдар тату болып, бір…
Азған елге жазған би болады.
Негізгі мағынасы Азған елге жазған би болады деген мақал ел ішінің берекесі кетіп, тәртібі бұзылған кезде әділ, ақылды…
Ханды Құдай ұрарында,
Қарашасымен қас болар.
Қарашасымен қас болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал билігі жүрген адам да бір сәтте әлсіреп, өзіне жақын жандардан айырылып қалуы мүмкін екенін…
Биі көп елді дау аралайды,
Дауы көп елді жау аралайды.
Дауы көп елді жау аралайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ел ішіндегі береке мен тыныштықтың қадірін айтады. Тура мағынасында, көп биі бар елде әркім…
Елмен көгерген еленбес.
Негізгі мағынасы «Елмен көгерген еленбес» деген мақалдың түйіні — адам жеке дара емес, ел-жұртпен, қауыммен бірге…
Көк ит көп итті жеңбес.
Негізгі мағынасы «Көк ит көп итті жеңбес» деген мақалдың тура мағынасы жоққа тән, ал астарлы мағынасы — бірлік жоқ…
Қонақ аз отырып, көп сынайды.
Негізгі мағынасы Қонақ келген адам үй иесінің дастарқанына, мінезіне, сый-құрметіне, қонақ күту тәртібіне бірден баға…
Кеңесіп кескен қол ауырмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қолды бірнеше адам ақылдасып кессе, қателік азаяды, ауыртпалығы…
Ауылда адам бар болса ,
Ауыл ала болмайды .
Ел иесі құт болса ,
Халқы ала болмайды .
Ауыл ала болмайды .
Ел иесі құт болса ,
Халқы ала болмайды .
Негізгі мағынасы Бұл мақал ауыл мен елдің берекесі ең алдымен сол жердегі адамдардың ниетіне, бірлігіне және…
Хан қасында қаразың болса,
Қара жермен кеме жүргізер.
Қара жермен кеме жүргізер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ханның жанында сенімді адамың, сөзіңді өткізер жақының болса, аса қиын…
Басқарушы болмаса, ел қадірі кетеді.
Елінде айтыс болса, ер қадірі кетеді.
Елінде айтыс болса, ер қадірі кетеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елді де, ерді де қадірлейтін тәртіп пен әділ басшылықтың маңызын айтады. Тура мағынасында…
ЬІнтымақ түбі- бірлік.
Негізгі мағынасы Ынтымақтың түпкі нәтижесі — бірлік. Яғни адамдар бір-бірімен тіл табысып, ортақ мақсатқа жұмылса…
Шешен - көптің анасы.
Негізгі мағынасы «Шешен - көптің анасы» деген мақал сөзге ұста, ойы жүйрік, тілі орамды адам көпке пайдасын тигізеді…
Халық сүймес,
Сүйгені суға батпас, отқа күймес.
Сүйгені суға батпас, отқа күймес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, халық сүймеген адамға қауырт қиындық түссе, оны ешкім қорғамайды…
Сегіз ешкіге сексен теке.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сегіз ешкіге сексен текенің үйірілуі, яғни саны аз малға көп текенің…
Жалғыз кісі жауынгер емес.
Негізгі мағынасы «Жалғыз кісі жауынгер емес» деген мақалдың тура мағынасы — бір адамның өзі соғысқа да, үлкен іске де…
Бір жаман мың қолды ірітер,
Бір құмалақ бір қарын майды шірітер.
Бір құмалақ бір қарын майды шірітер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аз ғана арам не шіріген нәрсе көп дүниені бүлдіреді. Астарлы мағынасы: бір…
Көппен тентек болсаң да,
Көпке тентек болма.
Көпке тентек болма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға көпшілікпен араласқанда әдеп сақтауды ескертеді. Тура мағынасы бойынша, егер ортада…
Ауыл иті ала болса да,
Бөрі келгенде бірігеді.
Бөрі келгенде бірігеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ауылдың иті кейде өзара ырылдасып, ала-құла, кереғар болып жүруі мүмкін…
Айнаға үйір бойын түзейді,
Халыққа үйір ойын түзейді.
Халыққа үйір ойын түзейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз-өзін түзетуі айналасындағы ортаға байланысты екенін айтады. Айнаға жиі қараған…
Жартыны жарып жеген татулық.
Негізгі мағынасы «Жартыны жарып жеген татулық» деген мақалдың тура мағынасы — аз болса да, барды бөлісіп жеу. Астарлы…
Дос таппаған ер азар,
Басшы таппаған ел тозар.
Басшы таппаған ел тозар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: досы жоқ ер адам да, дұрыс басшысы жоқ ел де қиындыққа ұшырайды. Астарлы…
Біріккен жүз бытыраңқы мыңды алады.
Негізгі мағынасы Біріккен адамдар аз болса да, тізе қосып әрекет етсе, бытыраған көпті жеңеді. Мақалдың тура мағынасы…
Үштің айы - күштің айы.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — үш санына қатысты ай емес, ал астарлы мағынасы — үш нәрсе, үш адамның, үш…
Тарамдалған саусақтан,
Жұмылған жұмырық артық.
Жұмылған жұмырық артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тарамдалған, яғни ашылып жан-жаққа созылған саусақтан жұмылған жұдырықтың…
Ел құлағы - елу.
Негізгі мағынасы «Ел құлағы — елу» деген мақалдың тура мағынасы — ел ішіндегі хабарды, сөзді көп адам естиді деген ой…
Ел алдында ебелек көшеді.
Негізгі мағынасы «Ел алдында ебелек көшеді» деген мақал көптің алдында жүріп, жауапкершілігі жоқ, берекесіз немесе…
Ханның ісі қараға түсіпті.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ханның, яғни ел басқаратын адамның ісі қара халыққа түсіп, соған…
Шықсаң белге, көзің сал елге.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қайда барса да айналасына көз сал, елдің жайын байқап, жұрттың халін түсініп жүр…
Жас-жастың тілегі бір,
Жібектің түйіні бір.
Жібектің түйіні бір.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жастың көңілі мен арманы көбіне ұқсас болатынын білдіреді. Жас кезде адам болашақтан көп…
Бұлаққа бұлақ қосылса, егізбіз дер,
Көлге көл қосылса, теңізбіз дер.
Көлге көл қосылса, теңізбіз дер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бірлік пен көбейген күштің құнын айтады. Тура мағынасы бойынша, кішкентай бұлақтар қосылса…
Жалғыздың өзі - сығай,
Екеудің бірі - жұбай,
Үшеудің бірі - шарана,
Төртеудің бірі - қаймана.
Екеудің бірі - жұбай,
Үшеудің бірі - шарана,
Төртеудің бірі - қаймана.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жалғыз адамның тірлігі әлсіз, күші шектеулі екенін, ал саны артқан сайын бірлік пен тірек…
Өзі келіп, өзі кеткен қонақтың
Садағасы кетпеймісің.
Садағасы кетпеймісің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өз бетімен келіп, өз еркімен кететін қонаққа тым көп өкпе артуға болмайтынын білдіреді. Тура…
Жалғыз жаңқа жанбайды,
Жалғыздың ісі оңбайды.
Жалғыздың ісі оңбайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жалғыз адамның үлкен істі тындыра алмайтынын білдіреді. Тура мағынада: бір ғана жаңқа от…
Шаруа түбі - кеңес,
Саудагершілік түбі - егес.
Саудагершілік түбі - егес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: шаруашылық ісінде, күнкөріс пен тіршілік қамында адамдар ақылдасып…
Адам көпке, мал шөпке тоқтайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам да, мал да қажетін тапқанда ғана тынышталады деген ойды білдіреді. Адамға көптің…
Қонағы көп үйдің қазаны оттан түспейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал қонағы жиі келетін үйде ас-су үзілмей, қазан үнемі отта тұратынын білдіреді. Тура…
Халық - дана.
Негізгі мағынасы «Халық - дана» деген мақалдың тура мағынасы — көпшіліктің ойы, тәжірибесі және өмірден түйгені терең…
Ең көп оқылған
Бір кісі қазған құдықтан мың кісі су ішеді.
Негізгі мағынасы Бір адамның еңбегі мен жасаған игілігі көпке пайда әкелетінін білдіреді. Тура мағынасында бір кісі…
Төртеу түгел болса - алар,
Алтау ала болса - алдырар.
Алтау ала болса - алдырар.
Негізгі мағынасы Төрт адам түгел, яғни ауызбірлікте, тату әрі бір мақсатта болса, кез келген істі жеңіп, нәтижеге…
Бір көрген - біліс,
Екі көрген - таныс.
Екі көрген - таныс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адаммен араласу мен жақындықтың біртіндеп қалыптасатынын білдіреді. Бір рет көрген адамды…
Жұмыла көтерген жүк жеңіл.
Негізгі мағынасы Жұмыла көтерген жүк жеңіл дегеніміз — бір адамға ауыр болған істі бірнеше адам бірігіп атқарса, ол іс…
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді,
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алты адам алауыз болып, бір-бірімен келіспесе, ауыздағы дайын несібе де…
Бұл бөлімде көпшілік қауым, жұртшылық және елдік сана туралы қазақ мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұндай нақылдар халықтың ортақ ақылы мен тәжірибесінен туып, қоғамдағы тәртіп, бірлік, ынтымақ, ортақ мүддені алға қояды. Көптің күші, елдің берекесі, жұрттың пікірі секілді ұғымдарды қысқа да нұсқа жеткізіп, адамды қауыммен санасуға үндейді.
Көпшілік туралы мақал-мәтелдер жеке адамның мінезі мен әрекетінің қоғамға әсерін де көрсетеді: жұрт алдында абырой сақтау, ортаға пайдалы болу, елдің сөзін тыңдау, ақылдасу мәдениеті. Бұл нақылдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен тәлімде де маңызды: ұрпақты елге қызмет етуге, бірлікке, татулыққа, көппен бірге дұрыс жол таңдауға шақырады.
Көпшілік туралы мақал-мәтелдер жеке адамның мінезі мен әрекетінің қоғамға әсерін де көрсетеді: жұрт алдында абырой сақтау, ортаға пайдалы болу, елдің сөзін тыңдау, ақылдасу мәдениеті. Бұл нақылдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен тәлімде де маңызды: ұрпақты елге қызмет етуге, бірлікке, татулыққа, көппен бірге дұрыс жол таңдауға шақырады.