Көпшілік қауым туралы 432
Көпшілік қауым жайлы қазақ мақал-мәтелдері: ел бірлігі, жұрт пікірі, ортақ мүдде мен ынтымақ туралы нақылдар.
432
Мақал-мәтел
150.6K
Қаралым
348
Орташа
Сұрыптау:
Елді іс біріктіреді, сөз бұзады.
Негізгі мағынасы Елдің басын қосатын нәрсе — ортақ іс, ортақ мақсат, бірлескен еңбек. Ал орынсыз, араздық тудыратын сөз…
Серкесіз қой отары болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қой отарының алдында жол бастайтын серке болмаса, мал шашырап, бағытсыз…
Күшке күш қосылса - құп,
Елге ел қосылса - құт.
Елге ел қосылса - құт.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір күшке екінші күш қосылса, ол күшейеді; бір елге екінші ел қосылса…
Үйірлі құлан айғырсыз болмайды.
Негізгі мағынасы Үйірлі құлан айғырсыз болмайды деген мақалдың тура мағынасы — жабайы құланның бір үйір болып жүруі…
Тоқсаны жиналып, тоқты жыққан батырлар,
Сексені жиналып, серке жыққан батырлар.
Сексені жиналып, серке жыққан батырлар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көп адамның бір іске жиналғандағы күшін, бірақ сол күштің әрдайым бірдей дәрежеде…
Кедей елдің көшбасшысы көп.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тұрмысы төмен, жағдайы әлсіз елде басшылыққа ұмтылатын, сөзін өткізіп…
Көптескен жау қашырады,
Көмектескен қонақ аттандырады.
Көмектескен қонақ аттандырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көп адам бірігіп әрекет етсе, жауды да жеңіп, қонақты да құрметтеп…
Көшпелі елде ақың болса,
Көше-көше қасыңа келер.
Көше-көше қасыңа келер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көшіп-қонып жүретін елде адамға пайдасы тисе, қадірің білінсе, жұрт сені…
Қос аттылымен қол көбейеді,
Қозысымен қой көбейеді.
Қозысымен қой көбейеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — екі ат мінген адам жүрген жерде іс тездеп, күш артады; қойға қозы…
Бұтағы көп ағашқа құс қонады.
Негізгі мағынасы Бұтағы көп ағашқа құс қонады деген мақалдың тура мағынасы — бұтағы қалың, саясы мол ағашқа құстар…
Бұқтырып қойған көженің,
Қоюы мен суы бар.
Шалғайдағы ауылдың,
Ойыны мен дауы бар.
Қоюы мен суы бар.
Шалғайдағы ауылдың,
Ойыны мен дауы бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бұқтырып қойған көженің ішінде қоюы да, суы да болады; яғни ол толық…
Көптен қулық артылмас.
Негізгі мағынасы «Көптен қулық артылмас» деген мақал көп адамның ішінен айлакерлікпен, өтірікпен, астыртын әрекетпен…
Көптің мүлкін көргенсіз бөледі.
Негізгі мағынасы Көптің мүлкін көргенсіз бөледі деген мақал ортақ дүниеге көз алартып, өз білгенінше иелік ететін…
Бұлтқа қарама, жұртқа қара.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аспандағы бұлтқа емес, айналадағы жұртқа назар сал деген ой. Астарлы…
Аздың атасы бір, көптің көрі басқа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал аз нәрсе мен көп нәрсенің арақатынасын салыстырып тұр. Аз дүние, аз топ немесе аз адам…
Шаруаның мұңы бір.
Негізгі мағынасы «Шаруаның мұңы бір» деген мақалдың тура мағынасы — шаруаның, яғни егінші, малшы, еңбек адамының уайымы…
Бір түйенің құмалағына
Қырық кісі тайып жығылыпты.
Қырық кісі тайып жығылыпты.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, бір түйенің шағын құмалағына да қырық адамның тайып жығылғаны…
Көп ортасында кәрің болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — көптің, яғни жұрттың ішінде жас та емес, кәрі де емес, ақылы толысқан…
Көп талқысы - аққан сел.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: көп адамның талқысы, сөз қууы судай ағып, тоқтаусыз селдей тасиды. Астарлы…
Көп ауыз сөйлесе,
Бір ауыз жым болады.
Бір ауыз жым болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көп адамның бірден сөйлеп, әркім өз сөзін үстем қойса, ортақ ой шашырап, нақты шешім…
Көп ел - сарқылмас көл.
Негізгі мағынасы Көп ел болса, күш те, береке де таусылмайды деген ой айтылады. Мұнда тура мағынада «көл» суы…
Сыңар етігі пұт жарым болып.
Негізгі мағынасы Сыңар етігі пұт жарым болып — жарты нәрсенің өзі бүтіннен ауыр, қолайсыз болатынын білдіреді. Тура…
Бір ауылда мың туысқан болғанша,
Әр ауылда бір туысқан болсын.
Әр ауылда бір туысқан болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір ауылдың ішінде көп туысың болғанынан гөрі, әр ауылда бір-бір жақының…
Ел қауымдасса, ер болады,
Ер қауымдасса, ел болады.
Ер қауымдасса, ел болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ел болып, жұрт болып бірігіп әрекет етсе, сол қауымның ішінен қайратты…
Аға бастар, іні қоштар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үлкеннің жолы, бастамасы мен жауапкершілігі алдыңғы орында болатынын білдіреді. «Аға бастар»…
«Кел, кел» көп болса, ит те салауатты.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: бір итке бірнеше адам қайта-қайта «кел» деп шақырса, ол абдырап, әркімнің…
Барын ортаға салса, жоқшылыққа саналмас.
Негізгі мағынасы Бар бар жерде оны жасырмай, жұртпен бөлісіп, ортақ іске жұмсаса, таршылық жеңілдейді деген ой…
Жаманды ел ішінен жау алады.
Негізгі мағынасы «Жаманды ел ішінен жау алады» деген мақалдың тура мағынасы — әлсіз, берекесі кеткен, ішкі ынтымағы…
Жақ-жақ жүргенше, тақ-тақ жүр.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қатар-қатар, бытырамай, бір ізбен, жинақы жүру. Астарлы мағынасы — бір…
Ауылды ала тайдай бүлдіреді.
Негізгі мағынасы «Ауылды ала тайдай бүлдіреді» деген мақал ел ішіне іріткі салатын бір адамның бүлікшіл әрекетін…
Кеңесті ел кемімес.
Негізгі мағынасы «Кеңесті ел кемімес» деген мақалдың тура мағынасы — ақылдасқан, бірлесіп шешім қабылдаған ел…
Бай тамырлас, би құлақтас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал байлық пен билік иелерінің бір-біріне жақын, мүдделес болатынын аңғартады. Тура мағынасында…
Ең көп оқылған
Бір кісі қазған құдықтан мың кісі су ішеді.
Негізгі мағынасы Бір адамның еңбегі мен жасаған игілігі көпке пайда әкелетінін білдіреді. Тура мағынасында бір кісі…
Төртеу түгел болса - алар,
Алтау ала болса - алдырар.
Алтау ала болса - алдырар.
Негізгі мағынасы Төрт адам түгел, яғни ауызбірлікте, тату әрі бір мақсатта болса, кез келген істі жеңіп, нәтижеге…
Бір көрген - біліс,
Екі көрген - таныс.
Екі көрген - таныс.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адаммен араласу мен жақындықтың біртіндеп қалыптасатынын білдіреді. Бір рет көрген адамды…
Жұмыла көтерген жүк жеңіл.
Негізгі мағынасы Жұмыла көтерген жүк жеңіл дегеніміз — бір адамға ауыр болған істі бірнеше адам бірігіп атқарса, ол іс…
Алтау ала болса, ауыздағы кетеді,
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алты адам алауыз болып, бір-бірімен келіспесе, ауыздағы дайын несібе де…
Бұл бөлімде көпшілік қауым, жұртшылық және елдік сана туралы қазақ мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұндай нақылдар халықтың ортақ ақылы мен тәжірибесінен туып, қоғамдағы тәртіп, бірлік, ынтымақ, ортақ мүддені алға қояды. Көптің күші, елдің берекесі, жұрттың пікірі секілді ұғымдарды қысқа да нұсқа жеткізіп, адамды қауыммен санасуға үндейді.
Көпшілік туралы мақал-мәтелдер жеке адамның мінезі мен әрекетінің қоғамға әсерін де көрсетеді: жұрт алдында абырой сақтау, ортаға пайдалы болу, елдің сөзін тыңдау, ақылдасу мәдениеті. Бұл нақылдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен тәлімде де маңызды: ұрпақты елге қызмет етуге, бірлікке, татулыққа, көппен бірге дұрыс жол таңдауға шақырады.
Көпшілік туралы мақал-мәтелдер жеке адамның мінезі мен әрекетінің қоғамға әсерін де көрсетеді: жұрт алдында абырой сақтау, ортаға пайдалы болу, елдің сөзін тыңдау, ақылдасу мәдениеті. Бұл нақылдар күнделікті өмірде де, тәрбие мен тәлімде де маңызды: ұрпақты елге қызмет етуге, бірлікке, татулыққа, көппен бірге дұрыс жол таңдауға шақырады.