Ер - елдің ық жағының қалқасы,
Жел жағының панасы.

Негізгі мағынасы

Ер — елдің ық жағындағы қалқасы да, жел жағындағы панасы да: ол жұртты қай жақтан қатер келсе де қорғайды. Тыныш кезде ел оның тасасында жайбарақат отырады, боран соққанда ол алдынан тұрып, соққыны өзіне алады. Мақал елге сүйеніш болған азаматтың рөлін бейнелейді: ол бейбіт күнде де, қиын күнде де халықтың қорғаны. Бүгін бұл сөзді отбасының, ауылдың, ұжымның тірегі болған адамға айтады.

Образдар мен теңеулер

Мақал далалық тұрмыстағы желдің тілімен сөйлейді. Ық — жел соқпайтын, тасада қалған жақ; малшы қыста отарды ыққа тығып, боран өткізеді. Жел жағы — жел соғатын, суыққа ашық жақ. Қалқа — желден, күннен көлегейлейтін тосқауыл: шым қабырға, киіз немесе тас. Пана — бас сауғалайтын, қорғалатын орын. Ер осы екеуіне теңеледі: ол жұртты ықта жылытады, желде қалқалайды. Екі жол қатар құрылып, «ық» пен «жел» қарама-қарсы қойылады.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды елге, отбасына қорған болған адамды құрметтеп айтқанда қолданады: ақсақалды, ауылдың қамқор азаматын, отбасы тірегін мақтағанда естіледі. Мысалы, қиын жылы ауылға жем-шөп тасып берген кәсіпкер туралы: «Нағыз ер — елдің ық жағының қалқасы, жел жағының панасы». Мадақ ретінде салтанатты интонациямен айтылады. Елге жаны ашымайтын, тек атағы бар адамға айтылса, мысқылға айналады.

Қолданылу жағдаяттары

— Боранда жолда қалған жолаушыларды трактормен құтқарған жігіт туралы ақсақал ауыл жиынында: «Ер — елдің ық жағының қалқасы», — деп, батасын береді.
— Әкесі қайтқаннан кейін інілерін оқытып, анасын бағып отырған үлкен ұлды туыстары тойда отбасының панасы деп атап, төрге шығарады.